Poszłem to klasyczny przykład błędu językowego. Z zastanawiającą regularnością wracają do naszej poradni pytania, czy forma ta jest już legalna. Niektórzy korespondencji słyszeli, jakoby Rada Języka Polskiego już dopuściła ją do publicznego użytku. Rada, owszem, czasem zaskakuje jakąś decyzją, ale żeby poszłem usankcjonowała wkrótce w języku oficjalnym, to mało prawdopodobne. W dalszej przyszłości być może poszłem doczeka się aceptacji, gdyż jest to forma regularna, pasująca do reszty paradygmatu, por. nie tylko poszła, ale też poszły (nie poszedły) i poszli. Na razie przeciwko usankcjonowaniu poszłem w języku publicznym przemawia przede wszystkim wysoce kolokwialny charakter tej formy i to, że słyszy się ją od osób o niewielkiej świadomości językowej.

— Mirosław Bańko, PWN

To są rzeczywiście „nowinki”, a nie wiarygodne informacje. Może ktoś źle zrozumiał jakiegoś językoznawcę i puścił w świat wiadomość, że „teraz już wolno”. Najlepsze, co mogę powiedzieć o formach wyszłem, poszłem itp., to to, że będąc w użyciu w pewnych środowiskach, pełnią w nich funkcję integrującą. Tak na przykład młody człowiek z kulturalnej rodziny, wzięty w kamasze, zaczyna mówić poszłem, gdyż tak mówią jego koledzy z jednostki. Po czym wraca z wojska i przestawia się na ogólnopolską odmianę polszczyzny. Bywa, że przestawia się tak na przepustce, a nawet częściej – ze zdania na zdanie, zależnie od tego, do kogo mówi. Socjolingwiści określają takie naprzemienne używanie różnych kodów językowych terminem code switching.

— Mirosław Bańko, PWN

Nic mi o tym nie wiadomo. Poszłem jest rzeczywiście dość częste w mówionej polszczyźnie, ale równie częste jest przekonanie, że forma ta jest błędem. Podobnie ma się rzecz ze słowem kontrol: niektórzy mówią „Kontrol przyszła”, a inni śmieją się z nich w duchu (a może i na głos), bo wiedzą, że powinno być „Odbyła się kontrola”.

— Mirosław Bańko, PWN

Forma poszłem może być używana przez kogoś, kto stylizuje swoje wypowiedzi na język potoczny (dodajmy: język ludzi, którzy są na bakier z gramatyką). Może też być stosowana przez kogoś, kto doskonale wie, że jest niepoprawna, ale nie chce się różnić językowo od ludzi, wśród których się znalazł (więźniów? żołnierzy?), aby nie zostać odrzuconym. Jeśli nie wchodzi w grę żadna z wymienionych możliwości, to poszłem jest najprawdopodobniej używane bez świadommości, że narusza normę języka ogólnego.

— Mirosław Bańko, PWN

Różnice fonetyczne w formach rodzajowych typu poszedłem, poszedłeś, poszedł dla r.m. i poszłam, poszłaś, poszła dla r.ż. są uwarunkowane rozwojem historycznym. Forma poszedł kontynuuje dawną postać *pošьdlъ (tzn. jer wygłosowy słaby zanikł, a jer w środkowej sylabie przeszedł w pełną samogłoskę e, stąd poszedł oraz zbudowane na niej formy 1. i 2. osoby l.p.), natomiast forma żeńska pošьdla po zaniku jeru słabego przekształciła się w poszdła, a następnie grupa spółgłoskowa szdł uległa uproszczeniu i powstała forma poszła oraz poszłam, poszłaś. Szerząca się forma poszłem jest wynikiem wyrównania analogicznego do żeńskiej poszłam. Nie ma aprobaty normatywnej.

— Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

Nie pierwszy raz jesteśmy o to pytani, zupełnie jakby ktoś plotkę puścił albo może czegoś nie dosłyszał lub nie zrozumiał w wypowiedzi eksperta. Nadal płeć brzydka mówi poszedłem, a płeć piękna poszłam. Różnica ta dotyczy jednak tylko liczby pojedynczej. W liczbie mnogiej mówi się więc poszliśmy, nie poszedliśmy (tę ostatnią formę zdarzyło mi się usłyszeć z ust pewnego polityka, który był chyba bardzo przejęty swoim występem przed kamerą).

— Mirosław Bańko, PWN

Nie znam wiarygodnych danych statystycznych, więc nie umiem powiedzieć, czy rzeczywiście zazwyczaj mówimy [włanczać]. Skoro wymowa taka zwraca Pani uwagę, to widocznie jest jednak rzadka i nietypowa. Natura bowiem – chyba w trosce o nasze bezpieczeństwo – wyposażyła nas tak, abyśmy przede wszystkim dostrzegali odstępstwa od normy. Pewnie dlatego tak wiele osób zauważa różne odstępstwa od tradycyjnej normy językowej i wyciąga stąd fałszywy wniosek, że polszczyzna się psuje, że grozi jej upadek.
Kierując się frekwencją w ocenach językowych, trzeba pamiętać o społecznym zróżnicowaniu języka. Forma bardzo częsta w języku potocznym lub środowiskowym może mimo to nie zasługiwać na aprobatę, jeśli koliduje z formą używaną ogólnie, por. choćby poszłem i poszedłem. Trzeba też mieć na względzie świadomość mówiących: bardzo wiele osób mówi np. w międzyczasie, a gdy zapytać je o to, czy to dobrze po polsku, same mają nieraz wątpliwości. Nie wystarczy więc usłyszeć [włanczać] kilka czy kilkanaście razy, nawet z ust wykładowców wyższych uczelni, aby twierdzić, że jest to wymowa równorzędna wobec wymowy [włonczać]. W każdym razie słowniki poprawnej polszczyzny jej nie aprobują.

— Mirosław Bańko

Pisze Pan tak, jakby Pan słyszał lub czytał gdzieś, że formy te są dopuszczalne. Nic nam o tym nie wiadomo.

Wydaje mi się, że kiedyś nawet sam prof. Miodek twierdził, że formy te tak długo funkcjonują w języku polskim, że stały się dopuszczalne. Nie jest to prawdą?

Trudno mi oceniać, co prof. Miodek miał na myśli – musielibyśmy wysłuchać całej jego wypowiedzi. Sądzę, że miał na myśli wyłącznie język mówiony, i to potoczny. W książce, gazecie, w liście (nawet w korespondencji prywatnej) wykszałcony użytkownik polszczyzny nie napisze poszłem ani swetr, gdyż naraziłby się na drwinę.

— Mirosław Bańko

Gdyby teraz był początek kwietnia, a nie grudnia, można by pomyśleć, że to, co Pani usłyszała ostatnio, to był primaaprilisowy żart. Nie wiemy, który słownik polszczyzny ma Pani na myśli. Na razie wszystko jest po staremu: płeć piękna mówi poszłam, a płeć brzydka poszedłem. Mężczyźni muszą więc wypowiedzieć o jedną sylabę więcej i niech będą z tego dumni. Lew też nosi grzywę, a samica nie. Panowie, nie rezygnujcie z poszedłem!

— Mirosław Bańko

Ad 1. Truno uwierzyć, aby prof. Miodek zalecał używanie formy poszłem, która dyskredytuje mówiącego w oczach wykształconych słuchaczy. Jest ona spotykana w języku mówionym, ale nie można jej uważać za równorzędną wobec formy poszedłem.

Ad 2. Nazwiska polskie i inne słowiańskie zakończone na -o odmieniają się jak Kościuszko, np. Lato - Laty. Nazwiska niesłowiańskie o takim zakończeniu (z wyjątkiem akcentowanych na ostatnią sylabę) odmieniają się jak okno, np. Picasso - Picassa. Nazwiska obce akcentowane na ostatnią sylabę pozostają nieodmienne, np. Hugo. Nazwisk typu Picasso można też nie odmieniać pod warunkiem, że używa się ich z wyrazem odmienionym, np. Pabla Picasso. Nieodmienianie w takich połączeniach nazwisk polskich wciąż spotyka się z oporem części użytkowników polszczyzny, np. jedni mówią z Mirosławem Bańko, a inni poprawiają: z Mirosławem Bańką.

Przy okazji: postawił Pan na równi słowa radio i kakao, podczas gdy pierwsze z nich jest prawie zawsze odmieniane, a drugie odmienia się tylko w potocznej polszczyźnie mówionej. W starannej polszczyźnie mówimy filiżanka kakao, a nie filiżanka kakaa.

— Mirosław Bańko