znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 371 - 380 z 655 znalezionych

  • 29.05.2007

    algorytm ElGamala

    Dr Taher ElGamal jest twórcą kryptosystemu Elgamal. Czy jego nazwisko należy odmieniać? Czy poprawne jest algorytm ElGamal, czy raczej algorytm ElGamala?
    Nazwiska męskie zakończone na spógłoskę odmieniamy, a więc powinno być algorytm ElGamala. Nie odmienione nazwisko w tym kontekście mogłoby wprowadzać w błąd, bo wskazywałoby, że jego posiadaczką jest kobieta.
    Gdyby jednak ElGamal było nazwą algorytmu bądź kryptosystemu, wówczas w połączeniu z tymi wyrazami pozostawałoby nieodmienne, np. „Mówimy o kryptosystemie ElGamal”.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 10.05.2007

    odmiana imion

    Ostatnio ukazały się w Polsce książki w nowej serii współczesnej literatury iberoamerykańskiej: postm@condo. Opublikowano dotychczas powieści Jaime’ego Bayly’ego i Edmundo Paza Soldana. Jednak w informacjach prasowych (i omówieniach sprzed lat, np. tłumacza) prawie nikt nie odmienia imion tych autorów (JaimeJaime’ego, Edmundo PazEdmundo Paza). Dlaczego?
    Zasady odmiany imion obcych podaje skrótowo i jasno Wielki słownik ortograficzny PWN, więcej na ten temat w moim Słowniku imion. Imiona zakończone na ‑e można odmieniać, choć często rezygnujemy z tej możliwości. Jeśli jednak zdecydujemy się na odmienianie imienia Jaime, powinniśmy utworzyć następujące formy (uwaga na zapis): DB. Jaimego, C. Jaimemu, NMs. Jaimem.
    Imię (lub nazwisko) Paz, jako zakończone na spółgłoskę, powinno być odmieniane zawsze: DB. Paza, C. Pazowi, N. Pazem, Ms. Pazie.
    W samym pytaniu kryje się następna imiennicza zagadka: dlaczego imię Edmundo nie zostało odmienione? Nie ma przecież przeszkód, by i je odmieniać: DB. Edmunda, C. Edmundowi, N. Edmundem, Ms. Edmundzie.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 10.05.2007

    Sarkozy

    Witam.
    Nowo wybrany prezydent Francji nazywa się Sarkozy. Jest on synem węgierskiego emigranta. W prasie, jak i w internetowych serwisach informacyjnych, w odmianie jego nazwiska raz używa się apostrofu (odmiana nazwiska francuskiego), a raz nie (odmiana nazwiska węgierskiego). Stąd moje pytanie: czy nazwisko prezydenta Francji należy odmieniać jako nazwisko węgierskie, czy też jako nazwisko francuskie?
    Pozdrawiam.
    Nazwisko pochodzącego z Węgier amerykańskiego dyrygenta Eugene’a Ormandyego słowniki nakazują pisać bez apostrofu, na mocy zasady podanej w regule [259] słowników ortograficznych PWN.
    W takim razie powinniśmy końcówki do nazwiska Sarkozy również dopisywać bez tego znaku. Myślę jednak, że jest to tylko podobieństwo, nie analogia, a nadmierny rygoryzm nie jest tu wskazany. Zapis z końcówką po apostrofie nie powinien w tym wypadku nikogo razić, zwłaszcza że wiedza o pochodzeniu nazwiska przyszłego prezydenta Francji nie jest szeroko rozpowszechniona. Najważniejsza będzie konsekwencja przejawiająca się jednakowym i konsekwentnym zapisem w obrębie jednej publikacji. W razie wątpliwości proszę pisać z apostrofem (DB. Sarkozy’ego, C. Sarkozy’emu, NMs. Sarkozym), bo zapis taki raczej nie budzi wątpliwości.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 27.04.2007

    numen

    Pytanie dotyczy zasad spolszczania. Chodzi o łacińskie słowo numen. W słownikach znaleźć można jedynie jego wyjątkową liczbę mnogą numina. W dostępnej literaturze słowo pojawia się zazwyczaj odmieniane klasycznie, zgodnie z zasadami dla rodzaju męskiego, choć występuje czasem również w formie nieodmiennej (traktowane jest wtedy jak rzeczownik rodzaju żeńskiego). Pytanie brzmi, jak powinno się odmieniać słowo numen przez przypadki, jeśli pojęcie pojawia się w tekście polskim.
    Łacińskie wyrażenie numen, numinis ‘wola bóstwa; bóstwo’ jest rodzaju nijakiego i odmienia się według deklinacji III, przyjmując w nom. plur. końcówkę -a (numina). To samo wyrażenie na gruncie języka polskiego funkcjonuje jako ‘tajemnicza, bezpostaciowa i nadprzyrodzona siła panująca w świecie’ (por. Słownik wyrazów obcych PWN). Budowa (bezkońcówkowa postać mianownika liczby pojedynczej, temat zakończony na spółgłoskę twardą) i znaczenie tego wyrazu, podobnie jak omenu, fenomenu, jednoznacznie determinują sposób jego odmiany w polszczyźnie. Należy on do paradygmatu rzeczowników męskonieżywotnych, odmienianych w następujący sposób w liczbie pojedynczej: numen-ø, numen-u, numen-owi, numen-ø, numen-em, numen-ie, a w jeszcze rzadszej niż pojedyncza liczbie mnogiej: numen-y, numen-ów, numen-om, numen-y, numen-ami, numen-ach.
    Postać łacińska mianownika liczby mnogiej w takich przypadkach jak numen czy omen jest przez wydawnictwa poprawnościowe uznawana za nieprawidłową. Można by było jeszcze zastanowić się nad tym, czy dopełniacz liczby pojedynczej nie mógłby przybierać końcówki -a. Teoretycznie jest to możliwe, ale skoro wyraz jest tak rzadko używany, że nie obserwujemy – jak w wypadku cyklameu (cyklamena) – podobnych wahań, to proponuję jednoznacznie przyjąć (i upowszechniać) formę dopełniaczową numenu.

    Piotr Sobotka, Uniwersytet Warszawski

    1. 27.04.2007
      Przypadkowo zorientowałem się, że moja odpowiedź do Poradni Językowej PWN w związku z paradygmatem słowa numen wywołała burzliwą dyskusję wśród internautów, którzy szukają argumentów za żeńskością rzeczownika numen, tłumacząc to tym, że jest to rodzaj mocy, którą może ktoś posiadać. Casus opisany przeze mnie dotyczy wyrażenia numen w takim znaczeniu, jakie notuje SWO. Możliwe jednak, że istnieją inne, nieznane słownikom znaczenia tego ciągu, np. właśnie ‘mocy’, przejęte z angielskiego, a nie łaciny. Z formalnego punktu widzenia odmiana żeńska wyrażenia numen byłaby jakimś dziwnym wyjątkiem. Nie ma w języku polskim rzeczowników żeńskich z końcówką zerową w mianowniku, których temat kończyłby się na n. Rzeczowniki tego typu są bowiem przeważnie miękkotematowe, a w nielicznych wyjątkach z reguły zakończenie tematu zmiękczane jest w przypadkach zależnych (por. konew – konw’-i), dla historyka języka nie będzie wyjątkiem nawet wyrażenie moc, w prasłowiańskim zakończone miękkim jerem (por. ros. moč’). Te formalne ograniczenia nie muszą ostatecznie wpływać na rodzaj rzeczownika numen w takim znaczeniu, w jakim chcą go widzieć internauci. Niemniej jednak konsekwencją uznania jego żeńskości będzie rezygnacja z formalnej odmiany słowa, które jak whisky będzie odmieniało się czysto funkcjonalnie: będzie miało we wszystkich przypadkach i liczbach postać numen.

      Piotr Sobotka, Uniwersytet Warszawski

  • 27.04.2007

    odmiana nazw obcojęzycznych

    Szanowni Państwo,
    mam pytanie w sprawie odmiany obcojęzycznych nazw. Czy tak jak nazwiska można je odmieniać, dodając końcówki jak w języku polskim? Czy wobec tego jest poprawne: kierownictwo Mittelwerku, wzorując się na Mittelwerku? I – w przypadku KZ Dora – czy można powiedzieć w Dorze, do Dory?
    Serdecznie dziękuję za odpowiedź.
    Agnieszka Lenarczyk
    Obce nazwy własne odmieniamy podobnie jak polskie, a to znaczy, że podane przez Panią przykłady są poprawne. Cała odmiana wygląda następująco: DMs. Mittelwerku, C. Mittelwerkowi, B. Mittelwerk, N. Mittelwerkiem; D. Dory, CMs. Dorze, B. Dorę, N. Dorą.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 4.04.2007

    Bolszaja Okrużnaja

    Czy nazwy ulic rosyjskich należy odmieniać jak nazwiska? Na przykład: ulica Bolszaja Okrużnaja należałoby napisać Bolsza Okrużna?
    Chodzi tu o odmianę w polskich tekstach przymiotników rosyjskich, które w tym wypadku tworzą nazwę ulicy. Należy odmieniać je podobnie jak np. nazwisko Tołstaja (wzór odmiany można sprawdzić w słowniku ortograficznym). W mianowniku zachowujemy formę Bolszaja Okrużnaja, a w pozostałych wypadkach użyjemy form DCMs. Bolszej Okrużnej i BN. Bolszą Okrużną.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 30.03.2007

    Karnaugh, Mealy

    Intryguje mnie odmiana nazwiska Karnaugh (wym. [karnoo]), głównie za sprawą tzw. „siatek” jego autorstwa. Wydaje mi się, że poprawna jest forma siatki Karnaugha [karnota], ewentualnie – używając mianownika w funkcji dopełniacza – siatki Karnaugh [to sformułowanie nie jest jasne: chodzi albo o dopełnienie w formie mianownika, albo o nieodmienność nazwiska – J.G.].
    Spotkałem się jednak także z pisownią siatki Karnaugha [karnoua?] – ?
    Co z odmianą nazwiska Mealy [mili] – czy można mowić o automacie Mealy’ego [milego], czy lepiej pozostać przy mianowniku (automat Mealy)?
    1. Nazwisko Karnaugh jest trudne w użyciu, bo jego zapis zależy od tego, czy opieramy się na formie mówionej, czy pisanej. Z kolei wymowa może uformować się pod wpływem pisowni.
    W mowie nazwiska tego nie możemy odmieniać, powiemy w takim razie siatka Karnaugh [karno]. Jeśli jednak oprzemy się na zapisie nazwiska, możemy utworzyć formy DB. Karnaugha, C. Karnaughowi, N. Karnaughem, Ms. o Karnaughu. Na podstawie zapisu mogą zaś powstać formy fonetyczne typu [karnoła, karnota].
    2. Pomiędzy wyrażeniami: 1) automat Mealy’ego, 2) automat Mealy jest istotna różnica. Pierwsze wskazuje na to, że jego twórcą jest mężczyzna o tym nazwisku, drugie może oznaczać, że twórcą jest kobieta. Różnicę łatwo zrozumieć, porównując przykłady książka Nowaka (mężczyzny), książka Nowak (kobiety). Wyrażenie automat Mealy może też wskazywać na nazwę urządzenia (podobnie jak np. telewizor Panasonic, samochód Fiat).

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 30.03.2007

    Charles Pasqua

    Szanowni Państwo!
    Jak należy odmieniać nazwisko Pasqua? Chodzi o francuskiego polityka Charles’a... no właśnie – Pasquę? Pasquy, Pasquie – wygląda to po prostu okropnie. Bardzo proszę o radę.
    Pozdrawiam serdecznie
    Katarzyna Szczęsna
    Nazwiska francuskie o takim zakończeniu są nieodmienne, a w połączeniu z odmienianym imieniem daje to formy: DB. Charles’a Pasqua, C. Charles’owi Pasqua, N. Charles’em Pasqua, Mc. o Charles’u Pasqua.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 21.03.2007

    czajowski czy czajowicki?

    Witam. Chciałbym zapytać o odmianę nazwy miejscowości, w której mieszkam. Czajowice to nazwa patronimiczna od nazwy osobowej Czaja, jak twierdzi Wikipedia. Pytanie więc brzmi: jak odmieniaćczajowski czy może czajowicki, a może jeszcze inaczej?
    Proszę o pomoc.
    Chodzi o utworzenie przymiotnika od nazwy miejscowej Czajowice. Z Pana pytania wnioskuję, że ciągle w użyciu są dwie formy: czajowski i czajowicki (ewentualnie jeszcze inne). Poprawność drugiej z nich nie budzi wątpliwości, łatwo zresztą podać formy analogiczne, np. Bronowicebronowicki, Niepołomiceniepołomicki.
    Takie skrócone formy przymiotników jak czajowski są dobrze znane, np. od nazw Bronowice, Niepołomice poświadczone są przymiotniki bronowski, niepołomski.
    Wniosek: czajowicki to optymalny przymiotnik od tej nazwy, jednak forma czajowski zasługuje na akceptację jako jego lokalny wariant.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 15.03.2007

    Herreweghe

    Jak się poprawnie wymawia nazwisko belgijskiego dyrygenta Philippe’a Herreweghe’a?
    Z poważaniem, Piotr
    Nazwisko to należy wymówić [herewehe], a w związku z tym musimy je odmieniać przymiotnikowo: DB. Hereweghego, C. Hereweghemu, NMs.o Hereweghem.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88