znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 101 - 110 z 653 znalezionych

  • 2.07.2012

    odmiana imion złożonych

    Jak odmieniać imiona złożone typu Jean-Jacques? Czy odmieniamy oba człony, czy tylko ostatni (tzn. Jean-Jacques’a czy Jeana-Jacques’a)? Czy pominięcie łącznika jest błędem?
    Z góry serdecznie dziękuję za odpowiedź.
    Jest to połączenie elementów współrzędnych, a w takim razie najlepiej byłoby odmieniać obydwa. Powszechniejszy jest jednak zwyczaj odmieniania tylko drugiego członu. Jest to w takim razie kwestia wyboru, trzeba jedynie pamiętać, żeby w obrębie jednego tekstu stosować tylko jedną z tych możliwości.
    Łącznik wskazuje, że jest to imię złożone (zapis Jean Jacques oznacza dwa imiona), nie należy więc go pomijać. We współczesnym języku francuskim, o ile mi wiadomo, stosuje się konsekwentnie zapis z łącznikiem.

    Jan Grzenia

  • 29.06.2012

    koala

    Koala jest odmienny (za USJP), więc powiemy dwa misie koale zamiast dwa misie koala? Ta druga forma jest o wiele częstsza. Czy można ją uznać za poprawną?
    Koala jest odmienny (albo odmienna), ale nieobowiązkowo. Nie wszystkie słowniki o tym informują, ale Inny słownik języka polskiego PWN uwzględnia fakultatywną nieodmienność. Natomiast Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN zdaje się ją wykluczać: „Często w wyrażeniu miś koala – oba człony odmienne”. Niewykluczone, że oba słowniki mijają się z prawdą: w wyrażeniu miś koala drugi człon może pozostać nie odmieniony, ponieważ pierwszy wskazuje na przypadek całej frazy („Antylopa gnu bawiła się z misiem koala”), natomiast bez misia niezręcznie byłoby słowa koala nie odmieniać, por. „Antylopa gnu bawiła się z koala”.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 26.06.2012

    odmieniamy nazwisko Duruy

    Szanowna Poradnio,
    jak należy odmieniać francuskie nazwisko Duruy? Dodam, że chodzi mi o francuskiego historyka o imieniu Victor. Przeglądając literaturę, zauważyłam, że czyni się to różnie. Niektórzy traktują je jako nieodmienne, pisząc niezależnie od przypadka Duruy. Można też spotkać formę Duruy'ego. I wreszcie trzecia możliwość to: Duruya, Duruyem, Duruyu (analogicznie do Disneya, Disneyem). Która z tych wersji jest poprawna?
    Z góry serdecznie dziękuję za podpowiedź,
    Gosia T.
    Problem wynika stąd, że nazwisko to może być odmieniane na podstawie ortograficznej lub fonetycznej, a wymawia się je [düri], akcentując ostatnią sylabę. W związku z tym pierwsza możliwość to nieodmienność, ale pod warunkiem, że nazwisko zostanie użyte z odmienianym imieniem lub jakimś wyrazem pospolitym, np. DB. Victora Duruy, profesora Duruy itd.
    W takich połączeniach nazwisko to można też odmieniać, a koniecznie należy to robić, gdy wystąpi samo. Podstawa ortograficzna skłania do odmiany analogicznej do innych nazwisk mających na końcu -y, które domyślnie uznamy za odpowiednik głoski [j]. Stąd DB. Duruya, C. Duruyowi, N. Duruyem, Ms. Duruyu. Można tak odmieniać, ale kto zna wymowę nazwiska, będzie odczuwać dyskomfort, próbując wymówić takie formy. Jest to więc odmiana wyłącznie na użytek pisma. Formy oparte na wymowie wymagają odmiany przymiotnikowej i zapisów DB. Duruy’ego, C. Duruy’emu, NMs. Duruy’em.
    Wszystkie warianty mają uzasadnienie. Można używać każdego z nich, pod warunkiem, że świadomie i konsekwentnie. Rozważywszy ich wady i zalety, zalecam sposób pierwszy. Konsekwencja oznacza używanie form jednego typu w obrębie jednej publikacji.

    Jan Grzenia

  • 25.06.2012

    zombie

    Szanowni Państwo,
    będę wdzięczny na rozwianie kilku wątpliwości związanych z wyrazem zombie:
    1. Czy powinno się go zapisywać po angielsku, czy też w postaci spolszczonej, zombi?
    2. Czy należy go odmieniać?
    3. Jak powinno się go zapisywać w liczbie mnogiej? Z angielska, zombies, czy nieodmiennie, jak w liczbie pojedynczej?
    4. Jaki to właściwie jest rodzaj, męski czy nijaki? Ten zombie czy to zombie? Zombie szli czy Zombie szły?
    Serdecznie pozdrawiam
    M.
    Odpowiedź na wszystkie swoje pytania znajdzie Pan w Wielkim słowniku wyrazów obcych PWN. Forma podstawowa brzmi zombie lub zombi, liczba mnoga równa pojedynczej lub z angielska zombies, poza tym słowo jest nieodmienne, ma rodzaj męskooosobowy, gdy oznacza ożywionego trupa, albo męskorzeczowy, gdy odnosi się do filmu grozy. „Zombie szli”.
    Tyle słownik, wydany w 2003 r. Czy jego informacje są ścisłe, można dziś sprawdzić w Narodowym Korpusie Języka Polskiego. W słowniku nie uwzględniono komputera-zombie, a informacja, że film-zombie ma rodzaj męskorzeczowy („Obejrzyj sobie ten zombie”), wydaje się podejrzana (czy jednak nie „... tego zombie”?). Sprawdzenie pozostawiam Panu, NKJP (zrównoważony) ma 315 przykładów, jest na co popatrzeć.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 21.06.2012

    skrótowce zakończone literą C

    Szanowni Państwo,
    w jaki sposób odmieniać skrótowce zakończone na C: CIMIC, TOCCIMIC-u czy Cimiku, TOC-u czy Toku? CIMIC-em czy Cimikiem? TOC-em czy Tokiem
    Z większością przypadków sprawa jest prosta: CIMIC-u, TOC-u, CIMIC-owi, TOC-owi, kłopot sprawia narzędnik. Kierując się analogią do odmiany nazwisk typu MauriacMauriakiem, można by oczekiwać form Cimikiem, Tokiem, ale ponieważ te znacznie różnią się od form podstawowych i mogłyby nie zostać rozpoznane, WSO PWN daje podstawę (zob. hasło BASICBASIC-iem), aby tworzyć formy CIMIC-iem, TOC-iem.
    Powyżej założyłem, że końcowemu C w wymienionych w pytaniu skrótowcach odpowiada głoska [k]. Jeśli w wymowie kończą się one głoską [c], to ich narzędniki mają formę CIMIC-em i TOC-em.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 19.06.2012

    MEDEVAC, CASEVAC

    W jaki sposób odmieniać rzeczowniki MEDEVAC, CASEVAC? Czy można zapisać je medevac, casevac?
    Nazwy te to skrótowce, pochodzą od ang. medical evacuation i casualty evacuation, a odnoszą się do ewakuowania rannych z terenu działań wojennych. W angielskim, jak się zorientowałem, pisane są wielkimi literami. Przejście na małe litery w polskim zapisie mogłoby świadczyć o dobrej adaptacji tych nazw do polszczyzny, a tak przecież nie jest, przynajmniej nie w polszczyźnie ogólnej, gdzie terminy te nie są powszechnie znane. Proponuję więc w tekstach o ogólnym przeznaczeniu pozostać przy wielkich literach.
    W odmianie końcówki zapisujemy z dywizem: MEDEVAC-u, MEDEVAC-owi i tylko narzędnik sprawia kłopot, gdyż zapis MEDEVAC-em jest niezgodny z wymową, a MEDEVAC-iem (analogicznie do BASIC-iem, formy niedawno proponowanej w naszej poradni przez Michała Gniazdowskiego, współredaktora WSO PWN) – sugeruje błędną wymowę [-ćem]. Mam wątpliwości, czy nazwy wymienione w pytaniu w ogóle już trzeba odmieniać, tzn. czy wyszły poza fazę, w której przytaczane są jako cytaty z języka obcego.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 7.06.2012

    rodzaj gramatyczny skrótowców

    Witam.
    Jak należy odmieniać skrótowce? Było to wielokrotnie wałkowane, ale wciąż nie wiem jak je odmieniać...
    Skrótowiec ma rodzaj taki jak rzeczownik, od którego pochodzi, prawda? Ostatnio wyczytałem, że FIAT jest skrótowcem i to rodzaju żeńskiego (Fabryka...). Dlaczego więc był Polski FIAT? Czy to błąd? Albo na przykład PRL (rodzaj żeński).
    Rzeczywiście o skrótowcach dużo pisaliśmy, ale widać nauki nigdy nie za wiele.
    FIAT – od włoskiego Fabbrica Italiana di Automobili Torino – jest rodzaju męskiego, podobnie jak Fiat (marka) i fiat (samochód tej marki). O rodzaju gramatycznym skrótowca czasem decyduje jego główny składnik rzeczownikowy, a czasem po prostu jego forma. W danym przykładzie zadecydowało to drugie kryterium i słowa FIAT, Fiat i fiat odmieniamy zasadniczo tak jak kwiat z tą tylko różnicą, że w bierniku lp mamy fiata. Ta różnica nie powinna zaskakiwać, gdyż bodaj wszystkie samochody rodzaju męskiego mają biernik lp równy dopełniaczowi (czyli tzw. rodzaj męskozwierzęcy).
    PRL tym różni się od FIAT-a, że ma rodzaj oboczny: żeński (jak Rzeczpospolita) lub męski (jak niektóre rzeczowniki zapożyczone akcentowane na ostatniej sylabie, np. Claudel). Ściślej biorąc, PRL ma rodzaj męskorzeczowy: „Przeżyliśmy PRL” – można powiedzieć, nie „Przeżyliśmy PRL-a”.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 31.05.2012

    DAC

    Szanowni Państwo,
    jaka jest poprawna forma mianownika liczby mnogiej skrótowca DAC (przetwornik cyfrowo-analogowy)?
    Z poważaniem,
    Piotr Glanc
    Jak brzmi wymowa tego słowa? Jeśli [dac], to można by je odmieniać jak plac, a jeśli [dak] to jak frak, przy czym pozostaje wątpliwość, której końcówki użyć w dopełniaczu: -u czy -a? Biorąc pod uwagę znaczenie, myślę, że tej drugiej. W sumie więc dostajemy takie formy: DAC-a (wym. [daca] lub [daka]), DAC-owi ([dacowi], [dakowi]), DAC-em lub Dakiem, (o) DAC-u ([dacu], [daku]), w mianowniku lm zaś DAC-e lub Daki.
    Taka odmiana jest jednak czysto teoretyczna, nie udało mi się znaleźć dowodów, aby w praktyce była stosowana. Wśród znanych skrótowców o identycznym zakończeniu w piśmie są OPEC i BBC. Z nich drugi możemy odrzucić jako mający angielską wymowę, pozostaje OPEC (wym. [opek]), ale ten jest nieodmienny, a poza tym, jako nazwa własna, nie tworzy liczby mnogiej. Nie widzę innych przykładów, na których można by się wzorować.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

    1. 31.05.2012
      Szanowny Panie Profesorze,
      analogią do DAC-a jest BASIC (oraz Microsoft Visual BASIC z WSO 2010), z narzędnikiem: BASIC-iem. Na podstawie także innych form: CADCAD-zie, GOPRGOPR-ze, PAXPAX-ie, SUVSUV-ie (wszystkie w WSO), BOŚBOŚ-em (WSPP), wynika, że priorytetem jest niemodyfikowanie mianownikowej postaci skrótowca – zatem forma narzędnika to DAC-iem, a mianownika lm – DAC-i.
      Serdecznie pozdrawiam

      Michał Gniazdowski

    2. 31.05.2012
      Nie mam nic przeciwko formom CAD-zie, GOPR-ze, PAX-ie, SUV-ie, BOŚ-em, ponieważ ich zapis nie koliduje z wymową. Natomiast DAC-iem ani BASIC-iem wolałbym się nie posługiwać, do DAC-i też nie jestem przekonany. Myślę, że priorytetu, o którym Pan wspomniał, nie powinno się realizować bez oglądania się na inne okoliczności.
      Najlepsza odpowiedź na pytanie o mianownik liczby mnogiej skrótowca DAC brzmi moim zdaniem tak: nie próbuj go tworzyć, mów przetworniki DAC.

      MB

  • 31.05.2012

    zaproszenia w aspekcie etykietalnym

    Witam serdecznie,
    temat ten pojawiał się już wielokrotnie. Chodzi mi o odmianę nazwisk na zaproszeniach. Problem dotyczy kilku nazwisk i właśnie w ich odmianie prosiłabym o pomoc: K. i M. Buda, Pietruszka, Kłoda, BielówkaBudów, Pietruszków itd.?
    Mam również dylemat, czy w przypadku małżeństwa, w którym żona zachowała nazwisko rodowe i obecnie ma Stypa-Kłoda, a małżonek tylko Stypa, na zaproszeniu należy umieścić Sz. P. K. i M. Stypów.
    Pozdrawiam
    Wielokrotnie powtarzaliśmy, że wszystkie nazwiska, które mają polską budowę, należy odmieniać. W tej ogólnej kwestii nic się nie zmieniło.
    A szczegółowo, biorąc pod uwagę podane przez Panią nazwiska, postać dopełniacza liczby mnogiej (odnosząca się na ogół do małżeństw) jest następująca:
    państwo Budowie – zapraszamy państwa Budów,
    państwo Pietruszkowie – zapraszamy państwa Pietruszków,
    państwo Kłodowie – zapraszamy państwa Kłodów,
    państwo Bielówkowie – zapraszamy państwa Bielówków.
    Proszę pamiętać, że skrót od Szanowni Państwo ma formę Sz. Państwo. I podobnie:Szanowna Pani to skrótowo Sz. Pani; Szanowny PanSz. Pan. Stosowanie wymienionych skrótów nie jest konieczne – formy nie skrócone uchodzą nawet za bardziej eleganckie.
    Jeśli chodzi o nazwiska małżeństwa, z których jedno jest dwuczłonowe (kobieta jako pierwsze ma z reguły nazwisko rodowe, jako drugie – nazwisko męża, w podanym przykładzie kobieta powinna się więc nazywać Kłoda-Stypa), to możliwy jest zapis [zapraszają] Sz. Państwa Karolinę Kłodę-Stypę i Marka Stypę lub Sz. Państwa Karolinę i Marka Stypów. Drugi zapis możliwy jest na ogół wtedy, gdy wiemy, że kobieta nie jest w szczególny sposób przywiązana do własnego nazwiska i dopuszcza „integrację rodzinną” w postaci wspólnego nazwiska. Również wtedy, gdy ślub odbywa się w rodzinie państwa Stypów, wspólne nazwisko podkreśla związki rodzinne.
    Kiedy zapisujemy imiona adresatów w formie inicjałów, trzeba pamiętać, że w wypadku małżeństw inicjał żony i męża powinien być połączony spójnikiem i.

    Małgorzata Marcjanik, prof., Uniwersytet Warszawski

  • 29.05.2012

    Grygiel i Waydel

    Szanowni Państwo,
    mam wątpliwości odnośnie odmiany dopełniaczowej nazwisk Grygiel i Waydel. Czy właściwą jest odmiana Grygiela/Waydela, czy też Grygla/Waydla?
    Pozostaję z szacunkiem
    Oba nazwiska noszą znamiona obcości, a w wypadku nazwisk obcych zakończonych na -el o zachowaniu lub pominięciu -e- w odmianie decyduje stopień przyswojenia nazwiska polszczyźnie. Nie ma tu jasnych reguł i jeśli tradycja ani preferencje danych osób nie dają wskazówki, to można odmieniać GrygielGrygla i WaydelWaydla, a także GrygielGrygiela i WaydelWaydela. Sam chyba zdecydowałbym się na to drugie.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88