znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 291 - 300 z 546 znalezionych

  • 8.02.2008

    Pająkówna i Pająkowa

    Szanowni Państwo,
    nie jestem pewna, jak będzie się odmieniało przez przypadki nazwisko Pająkówna. Czy na przykład w miejscowniku poprawna forma to Pająkównej, czy Pająkównie? Z góry dziękuję za pomoc.
    Z poważaniem
    MB
    Pająkówna (córka Pająka) odmienia się jak rzeczownik: Pająkówny, Pająkównie, Pająkównę, Pająkówną. Odmianę przymiotnikową ma zaś Pająkowa (żona Pająka): Pająkowej, Pająkową. Podobnie królewna (córka króla) odmienia się jak rzeczownik, a królowa (zazwyczaj żona króla) – jak przymiotnik (z wyjątkiem wołacza, który tworzy rzeczownikowo).

    Mirosław Bańko, PWN

  • 8.02.2008

    imię przed nazwiskiem

    Wkrótce po katastrofie samolotu Casa zostały publicznie odczytane nazwiska pilotów, którzy zginęli. Oficer czytał nazwiska z szacunkiem, głośno i wyraźnie, ale... no właśnie, zastosował szyk: stopień wojskowy, nazwisko, imię. Czy, nawet biorąc pod uwagę wyjątkowość chwili, w tym przypadku stawianie nazwiska przed imieniem nie było zgrzytem z językowego punktu widzenia? O ile mi wiadomo, w języku polskim obowiązuje zasada, że szyk nazwisko plus imię stosuje się tylko w wykazach alfabetycznych.
    Nazwiska pilotów oficer odczytał zgodnie z panującą w wojsku tytulaturą, która przewiduje taki właśnie szyk wyrazów: stopień wojskowy, nazwisko, imię. Gdyby listę tę odczytywał cywil, na przykład dziennikarz, wówczas imię powinno być umieszczone przed nazwiskiem.

    Małgorzata Marcjanik, prof., Uniwersytet Warszawski

  • 30.01.2008

    nazwisko Doktór

    Jak prawidłowo odmienić nazwisko Doktór w dopełniaczu? Dziękuję za odpowiedź!
    Joanna Rybińska
    Chodzi tu o nazwisko, a więc należy zaakceptować zarówno formy z zachowaniem głoski [u] we wszystkich formach fleksyjnych, jak i te z wymianą na [o]. Może być do pana Doktóra lub do pana Doktora. Ze względów praktycznych polecam jednak formę Doktóra, bo na jej podstawie bez problemu ustalimy formę mianownikową nazwiska, a poza tym unikniemy wątpliwości, czy chodzi o nazwisko, czy o tytuł.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 25.01.2008

    opis bibliograficzny publikacji zbiorowych

    Mam kłopot z cytowaniem nazwisk autorów prac naukowych. Tam, gdzie autorów jest więcej niż jeden, w pismach naukowych pisze się np. XX et al. Podobno w przypadku pracy doktorskiej, którą obecnie piszę, posługiwanie się tym skrótem nie jest prawidłowe. Czy to prawda? A jeżeli tak, to czy istnieje może jakiś inny sposób niż pisanie po kilkadziesiąt razy xx i współpracownicy albo xx i inni? Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź.
    Pozdrawiam serdecznie!
    Ewa Saczuk
    Zasady opisu bibliograficznego publikacji zbiorowych są następujące: jeśli publikacja została napisana wspólnie przez kilku autorów, można podać nazwiska wszystkich autorów, jeśli ich liczba nie przekracza trzech, np. [Adamski, Bieńkowski, Kowalski 2000: 124]. Można również podać nazwisko pierwszego z autorów z dodatkiem skrótu: i in. 'i inni' lub et al. 'et alii', np. [Adamski i in. 2000: 124] lub [Adamski et al. 2000: 124]. Jeśli natomiast publikację przygotowało więcej niż trzech autorów, zawsze podaje się tylko nazwisko pierwszego z nich z dodatkiem skrótu: i in. lub et al. Zarówno skrót polskojęzyczny, jak i łacińskojęzyczny są poprawne. Język skrótu powinien być tożsamy z językiem innych edytorskich oznaczeń i skrótów stosowanych w publikacji, por. Tamże albo Ibidem; dz. cyt. 'dzieło cytowane' albo op. cit. 'opus citatum'; b.m. 'bez miejsca' albo s.l. 'sine loco'; b.r. 'bez roku' albo s.a. 'sine anno' itd. Forma xx i współpracownicy nie jest godna polecenia, ponieważ autorzy wymienieni na stronie tytułowej publikacji na dalszych miejscach nie muszą być wcale współpracownikami osoby podanej na początku. O kolejności nazwisk na stronie tytułowej decyduje zazwyczaj (choć nie bez wyjątków) kolejność alfabetyczna nazwisk.

    Adam Wolański

  • 23.01.2008

    Yann Tiersen

    Chciałbym się dowiedzieć, jak odmienia się imię i nazwisko francuskiego muzyka Yanna Tiersena. Czy używa się apostrofów, jak to się pisze we wszystkich przypadkach?
    Dziękuję za pomoc.
    Tę nazwę osobową odmieniamy następująco: DB. Yanna Tiersena, C. Yannowi Tiersenowi, N. Yannem Tiersenem, Ms. Yannie Tiersenie.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 17.12.2007

    Eugéne Savitzkaya

    Szanowni Państwo!
    Jak odmienić imię i nazwisko w następującym zdaniu: „Eugéne Savitzkaya fascynuje dzieciństwo, a raczej pradzieciństwo”? Dodam, że Eugéne Savitzkaya jest mężczyzną, nazwisko zaś przejął najprawdopodobniej od matki (ojciec był Polakiem). Pierwszy raz spotykam się z mężczyzną o żeńskim nazwisku i nie potrafię sobie wyobrazić odmiany takiej osobliwości.
    Z poważaniem,
    Daga Gorczyńska
    Nazwiska męskie o formie rzeczowników, które mają w mianowniku końcówkę ‑a, w liczbie pojedynczej odmieniają się identycznie jak żeńskie (np. „Znam Annę Sikorę i Adama Sikorę”). Już na tym przykładzie widać, że wytyczenie granic między nazwiskami żeńskimi a męskimi nie zawsze będzie łatwe.
    W podanym przykładzie nieoczekiwane jest głównie to, że nazwisko Savitzkaya ma – z naszego punktu widzenia – formę przymiotnikową. Jego forma musiała się jednak ukształtować na gruncie jakiegoś języka niesłowiańskiego (francuskiego, jak ustaliłem), którego użytkownicy takiego skojarzenia mieć nie mogli. Mam też na myśli ciekawą analogię: znane są uformowane za granicą nazwiska kobiet typu Kowalski, Savitzky, w wypadku których problem odmiany też występuje.
    Samo nazwisko odmieniane być musi, a problem polega na wyborze wzorca odmiany. Można tu stosować wzorzec przymiotnikowy (DB. Eugéne’a Savitzkayego, ewentualnie Savitzkiego) lub rzeczownikowy (D. Eugéne’a Savitzkai). Skoro jednak morfologiczna więź tego nazwiska z językiem pochodzenia została zerwana, najlepiej odmieniać je rzeczownikowo, tzn. tak jak polskie nazwisko Bareja. Pozwoli to też odsunąć na bok skomplikowany problem odmiany przymiotnikowej. Najlepszym rozwiązaniem tego dylematu będzie użycie następujących form odmiany: D. Eugéne’a Savitzkai, C. Eugéne’owi Savitzkai, B. Eugéne’a Savitzkayę, N. Eugéne’em Savitzkayą, Ms. Eugénie Savitzkai (w formach DCMs. jest problem ortograficzny, bo – moim zdaniem – można by też pisać Savitzkayi).

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 4.12.2007

    Engela czy Engla?

    Nazwiska niemieckie Haendel i Hegel, a także czeskie Mendel w dopełniaczu odmieniają się Haendla, Hegla i Mendla.
    Wiele wyrazów odmienia się podobnie, na przykład kogelkogla, handelhandlu czy singelsingla.
    Czy odmiana nazwiska EngelEngela jest rzeczywiście poprawna? A może powinno być Engla, tak jak mówi się na Śląsku?
    O ruchomości ‑e‑ w nazwiskach tego typu decyduje głównie zwyczaj językowy. W przypadku nazwisk znanych od dawna samogłoska wypada w odmianie, jak pokazują przykłady w pytaniu. Odmiana nazwisk znanych szerzej od niedawna jest chwiejna, np. HenkelHenkela a. Henkla, KinkelKinkela a. Kinkla. Nie tak dawno problem ten dotyczył nawet nazwiska Havel.
    Ta chwiejność dotyczy też nazwiska Engel. Używa się najczęściej formy Engela, ale forma Engla nie powinna budzić zastrzeżeń. Co ciekawe, jak wynika z analizy tekstów internetowych, problem istnieje głównie wtedy, gdy chodzi o nazwisko byłego trenera reprezentacji Polski w piłce nożnej. W innych wypadkach problem ten nie występuje, w związku z tym używa się form prawo Engla, symfonia Engla itp. Możliwe w takim razie, że wystarczyłoby treść tej porady przekazać komentatorom sportowym, żeby raz-dwa zmienić sposób odmieniania tego nazwiska.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 28.11.2007

    Banaczek

    Przed laty polska telewizja nadawała serial o detektywie polskiego pochodzenia, który w oryginale nosił nazwisko Banacek, a w polskiej wersji językowej... i tu jest problem. Pamięć podpowiada, że Banaczek. Jest o tym wzmianka na stronie Filmweb.pl, ale tylko jako wzmianka właśnie, sam film figuruje zaś pod tytułem nie zmienionym w stosunku do oryginału. Jak zatem pisać o tej postaci? Czy pisownia przez cz jest ortograficznie uprawniona?
    Tego, jaki był oryginalny tytuł filmu, nie da się szybko ustalić, stąd też zapewne brak jednoznacznej informacji we wspomnianym serwisie internetowym. Wiadomo jednak, że filmowy detektyw Thomas Banacek, znany z używania dziwacznych przysłów, które w serialu uchodziły za polskie, zawsze był u nas zwany Banaczkiem. Nazwisko to, najzupełniej słusznie, spolszczono w piśmie i mowie, i tak też powinno być w tytule.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 19.11.2007

    rodzaj gramatyczny nazw samochodów

    Jakiego rodzaju jest renault? Słownik ortograficzny podaje „ndm a. renaulta”, co sugeruje rodzaj męski, jednak na billboardach jest nowe renault. A co z samochodami innych marek: to suzuki (subaru, mitsubishi, porsche, iveco, volvo, bugatti, daewoo, hyundai, peugeot) czy ten suzuki (itd.)?
    Na rodzaj gramatyczny rzeczownika wpływa przede wszystkim jego budowa (przy czym wymowa ma tu pierwszeństwo przed pisownią), w drugiej kolejności zaś przynależność do nadrzędnej kategorii nazw. Gin jest więc rodzaju męskiego, gdyż większość rzeczowników zakończonych spółgłoską ma ten rodzaj, whisky ma rodzaj żeński, gdyż terminem nadrzędnym dla niej jest wódka, a bordo jest nijakie zarówno ze względu na swoją budowę (zakończenie akcentowaną samogłoską [o]), jak i przynależność do nadrzędnej kategorii wino. W wypadku nazw odimiennych o rodzaju gramatycznym i odmianie może dodatkowo współdecydować czynnik genetyczny, w danym wypadku męskie nazwisko konstruktora.
    O tym, jaki jest rodzaj gramatyczny nazw wymienionych w pytaniu, można wnioskować na podstawie ich użycia na stronach internetowych. Porównanie wyników wyszukiwania dla fraz typu „nowy renault” i „nowe renault” pokazuje, że większość wymienionych w pytaniu nazw ma rodzaj alternatywny, nijaki lub męski (ściślej męskożywotny, co widać po formach biernika równobrzmiącego z dopełniaczem). Tylko volvo i bugatti należą do nazw wyłącznie nijakich (nieliczne przykłady ich użycia w rodzaju męskim można uznać za wyjątki od reguły). Natomiast peugeot występuje niemal wyłącznie w rodzaju męskim, co dziwi tym bardziej, że renault ma rodzaj oboczny, męsko-nijaki, a obie nazwy pochodzą od nazwisk.
    Przy okazji warto zwrócić uwagę na odmianę nazwy porsche. W słownikach podaje się dopełniacz porschego, zgodny z niemiecką wymową [porsze] i analogiczny do nazwisk Lindego, Rilkego itp. O wiele częściej jednak spotykałem się dotąd z odmianą porsche'a, opartą na wymowie francuskiej lub angielskiej. Myślę, że obie należałoby akceptować.

    Mirosław Bańko, PWN

    1. 19.11.2007
      PS. Dziekuję czytelnikom, którzy zwrócili mi uwagę na przeoczenia i niejasności w poprzedniej wersji tej odpowiedzi.

      MB

  • 29.10.2007

    Legutko jak Kościuszko

    Witam,
    od pewnej nauczycielki języka polskiego dowiedziałem się, że nazwisk kończących się samogłoską o (Legutko, Ziobro) nie odmienia się. Przeczytałem już odpowiedź na pytanie o nazwisko Ziobro, ale wciąż mam wątpliwości – czy mogę bez obawy o zbytnią potoczność (lub niepoprawność) odmieniać te nazwiska?
    Pozdrawiam!
    Jakub N.
    Pisaliśmy już nieraz o tym, ale powtórzę: polskie i słowiańskie nazwiska męskie na -o odmieniają się jak Kościuszko. Wolno ich nam też nie odmieniać, ale wówczas powinniśmy użyć w kontekście odmienionego imienia albo innego wyrazu połączonego z nazwiskiem związkiem zgody, np. Ryszarda Legutko, ministra Ziobro.
    Popularność pewnych postaci może przyczynić się do popularyzowania wiedzy o odmianie niektórych typów nazwisk. Gdyby politycy mieli tylko taki wkład w nasze życie społeczne, mielibyśmy mniej powodów do zmartwień.

    Mirosław Bańko, PWN



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88