znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 161 - 170 z 537 znalezionych

  • 4.02.2011

    pani Gołyska, pan Gołyski

    Proszę o rozstrzygnięcie sporu dotyczącego odmiany nazwiska. Czy Gołyska w D. l. poj. powinno mieć formę Gołyski jak kołyski, czy Gołyskiej jak Zapolskiej? Od czego zależy prawidłowa forma zależnego przypadka tego nazwiska?
    Dziękuję i pozdrawiam.
    Nazwisko to najprawdopodobniej pochodzi od nazwy miejscowej Gołysz (część Zarzecza w gminie Chybie w województwie śląskim). A skoro tak, to jest przymiotnikiem i odmieniamy je tak jak Zapolska. Żeby rozwiać ostatnie wątpliwości, wystarczy sprawdzić, jaką formą tego nazwiska posługują się osoby różnych płci. A skoro – jak ustaliłem – istnieje męska forma Gołyski, nie ma wątpliwości, że nazwisko żeńskie powinno się odmieniać jak Zapolska.
    Z tego wynika, że prawidłowa forma odmiany zależy od wzorca, który mamy zastosować, w tym wypadku w grę wchodziła odmiana rzeczownikowa lub przymiotnikowa, ale to już problem rozstrzygnięty – nazwisko to odmieniamy jak przymiotnik. Reszta zależy od rodzaju gramatycznego.

    Jan Grzenia

  • 2.02.2011

    Swarovski

    Chciałabym się dowiedzieć, jak odmieniać nazwę produktów firmy Swarovski. Czy mówimy / piszemy kryształy Swarovskiego, czy też kryształy firmy Swarovski? Czy istnieje zasada, która by to organizowała w polszczyźnie?
    Dziękuję.
    Zasada jest prosta: odmieniamy wszystkie wyrazy, a od tej zasady odstępujemy tylko w szczególnych wypadkach, tzn. gdy nie możemy ustalić wzorca odmiany. Odmiana podanego nazwiska i nazwy firmowej jest oczywista, jest to nazwa słowiańska, której nieodmienianie byłoby kuriozalne. Nieodmienność nazwy w drugiej z podanych form jest pozorna, bo występuje ona jako składnik podrzędny w stosunku do wyrazu firma. Podobnie będzie np. w konstrukcjach typu nad jeziorem Śniardwy (choć nad Śniardwami). Można też powiedzieć kryształy firmy Swarovskiego (Swarovskich), tyle że zostało tu użyte nazwisko, nie nazwa firmy.

    Jan Grzenia

  • 1.02.2011

    nazwiska typu Tołstaja, Puszkina

    Dzień dobry,
    moje pytanie dotyczy odmiany nazwisk pochodzenia rosyjskiego, zakończonych na -aja, np. Tołstaja. Jak wyglądają ich formy w poszczególnych przypadkach?
    Pozdrawiam,
    Zuzanna Orzechowska
    Formy typu Tołstaja czy też Puszkina to rosyjskie odpowiedniki nazwisk męskich: Tołstoj, Puszkin. Pozostawienie ich w tej formie w polskim tekście nadaje mu obcy koloryt. Decydując się na polonizację, moglibyśmy użyć form z polskimi przyrostkami, tzn. Tołstojowa i Puszkinowa (w wypadku nazwisk żon), Tołstojówna i Puszkinówna (w wypadku nazwisk córek). Słownik poprawnej polszczyzny PWN (w wydaniu z 1999 r.) ocenia jednak taką praktykę jako naganną i radzi do kobiet odnosić nazwisko męskie, np. pani Tołstoj (Puszkin), panna Tołstoj (Puszkin), co oznacza zarazem, że nazwisk takich nie należy odmieniać, lecz mówić np. do pani (panny) Puszkin, z panią (panną) Puszkin.
    Nie sprawdzałem, czy orzeczenie to zostało zrewidowane w późniejszych wydaniach słownika poprawnej polszczyzny, ale widzę, że najnowszy słownik ortograficzny tego samego wydawcy nazwisko Puszkina odmienia – i słusznie – na wzór nazwiska Karenina, a zatem: Puszkiny, Puszkinie, Puszkinę, Puszkiną. O nazwiskach typu Tołstaja napisano tam, że nie podlegają odmianie, choć przecież można by je odmieniać wg wzorca przymiotnikowego, tzn. Tołstej, Tołstą.
    Ponieważ orzeczenia słowników są częściowo niezgodne, najbezpieczniej iść za wskazaniem najnowszego z nich, tzn. Wielkiego słownika ortograficznego PWN (wyd. 2010). Przewiduje on, że polska odmiana nazwiska Tołstaja to pani Tołstoj, panią Tołstoj itd., a polska odmiana nazwiska Puszkina to Puszkiny, Puszkinie itd.
    O tym, że zwyczaj językowy jest zróżnicowany, może świadczyć przykład pamiętników Zofii Tołstoj: w internetowym katalogu Biblioteki Narodowej nazwisko autorki zapisano w transliteracji (przez co wygląda ono dość obco: Tolstaâ), natomiast na stronie tytułowej książki (wydanej przez Wydawnictwo Literackie w Krakowie) widnieje zapis: Zofia Tołstojowa. Nie śpieszyłbym się jednak z wyrokiem, że wydawnictwo popełniło błąd. Wydawcy polscy mają duże zasługi w kodyfikacji polskiej pisowni, więc choćby z tego powodu ich decyzji nie należy lekceważyć.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 31.01.2011

    Małek

    Witam!
    Zmieniłam stan cywilny, przyjmując nazwisko męża Małek. Wcześniejsze nazwisko nigdy nie budziło moich wątpliwości przy odmianie, ale obecne już tak. Czy adresując kartkę z wakacji, powinnam kierować ją do Janiny i Stanisława Małek, czy do Janiny i Stanisława Małków? Kiedy ostatnio wysłałam życzenia świąteczne do rodziny męża, odmieniając nazwisko, wzbudziło to dużą dyskusję zwolenników obu form. Która forma jest poprawna?
    Alicja
    Męskie nazwisko Małek jest odmienne, odmienia się jak zdrobniałe imię Michałek, a zatem Małka, Małkowi, Małkiem, Małku, w liczbie mnogiej Małkowie (forma te Małki miałaby wydźwięk familarny albo deprecjonujący, zależnie od tego, kto i dlaczego by jej użył). Żeńskie nazwisko Małek się nie odmienia, por. „Idę do pana Małka”, ale „Idę do pani Małek”. Życzenia świąteczne adresujemy więc do państwa Małków, a przy świątecznym stole możemy podyskutować o tym, dlaczego nazwisko to warto odmieniać. Prócz tradycji odmieniania innych rodzimych nazwisk przemawia za tym wygoda: jeśli słyszymy, że Kowalski spotkał Małka, to rozumiemy, o co chodzi; gdybyśmy natomiast usłyszeli: „Kowalski spotkał Małek”, to pewnie pomyślelibyśmy, że spotkał kobietę.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 25.01.2011

    Pixii

    Szanowni Państwo,
    moje pytanie brzmi: czy nazwisko Pixii (Francuz, twórca pierwszej prądnicy prądu przemiennego) podlega odmianie, a jeśli tak, to jak owa odmiana wygląda? W szczególności chodzi mi o dopełniacz liczby pojedynczej.
    Pozdrawiam
    Nazwiska francuskie o takim zakończeniu odmieniamy jak przymiotniki, wzór odmiany będzie więc taki sam jak dla naszego nazwiska Kowalski. Większy problem z zapisem, nazwisko ma zakończenie bardzo rzadko spotykane, najlepiej więc nie stwarzać dodatkowych problemów, tylko umożliwić odtworzenie formy mianownikowej na podstawie form pozostałych przypadków. Będzie to możliwe, gdy zachowamy podwojoną literę, pisząc: DB. Pixiiego, C. Pixiiemu, NMs. Pixiim.
    W przypadku tego nazwiska można zastosować zmyślne obejście problemu, używając go z imieniem. Wówczas imię odmienimy, nazwisko zaś pozostanie w formie nieodmienianej, np. Hippolyte’a Pixii.

    Jan Grzenia

  • 24.01.2011

    odmiana nazwisk

    1. Jak należy odmieniać nazwiska Márai (pisarz węgierski) oraz Molyneux (projektant gier)?
    2. Z jakich zasad dotyczących odmiany należy skorzystać, gdy dana osoba ma nazwisko pochodzące z innego języka niż jej ojczysty? Jeżeli Francuz ma węgierskie nazwisko, to odmieniamy je wg zasad mówiących o deklinacji nazwisk francuskich czy angielskich?
    Ad 1. Odmianę można oprzeć na formie mówionej [maroj] lub pisanej. W pierwszym wypadku nazwisko odmienimy jak nasze Kulej, a więc DB. Máraia, C. Máraiowi, N. Máraiem, Ms. Máraiu, w drugim tak jak nasze Kowalski, tzn. DB. Máraiego, C. Máraiemu, NMs. Máraim.
    Molyneux jest nazwiskiem Anglika, więc odmienimy je jak nasze Lis: DB. Molyneuxa, C. Molyneuxowi, N. Molyneuxem, Ms. Molyneuxie, problemem tu jest jedynie pisownia, bo można zamiast -x- pisać -ks-.
    Ad 2. Jeśli wystąpi taki konflikt, można wybrać jeden z dwu możliwych wzorców odmiany. Gdyby był problem z decyzją, lepiej odmieniać i zapisywać nazwisko zgodnie z zasadami, które odpowiadają obecnej narodowości (i obecnemu językowi) danej osoby. Najbardziej znanym przykładem jest tu nazwisko Sarkozy (moja porada na ten temat jest w archiwum).
    Przypominam, że zgodnie z zasadami naszej poradni jednorazowo można zadać tylko jedno pytanie.

    Jan Grzenia

  • 23.12.2010

    camping, kemping i kamping

    Czy rzeczownik kamping – odpowiednik campingu i kempingu – można uznać za poprawny? Ostatnio wersja ta stała się bardzo popularna, jednak nie notują jej żadne słowniki.
    Pozdrawiam.
    Statystyki z Korpusu Języka Polskiego PWN – camping (i wyrazy pochodne) 289 razy , kemping (wraz z pochodnymi) 303 razy i kamping (z pochodnymi) 10 razy – pokazują, że słownikarze dokonali trafnego wyboru. Także na stronach WWW, obejmujących w większości teksty nowe, proporcje układają się na niekorzyść kampingu.
    Angielskiej samogłosce [æ], występującej w pierwszej sylabie słowa camping, nie odpowiada dokładnie ani polskie [e], ani polskie [a]. Przyjęło się, że [æ] w polskiej grafii oddaje się za pomocą litery e, por. ang. manager i pol. menedżer (nie manadżer), ang. backhand i pol. bekhend, ang. superman i pol. supermen, a także np. nazwisko Chaplin, wymawiane powszechnie w Polsce [czeplin], a nie [czaplin]. Wśród nowszych zapożyczeń wiele jest jednak takich, w których angielskie [æ] oddawane jest w polskiej pisowni przez [a], np. battledress, patchwork, a zdarzają się także starsze zapożyczenia przyswojone w taki sam sposób, np. wagon.
    W sumie więc nie tyle prawidłowości adaptacyjne przemawiają za wyborem formy kemping, ile przede wszystkim zwyczaj językowy, który daje jej zdecydowane pierwszeństwo.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 16.12.2010

    Warzecha

    Od niedawna chodzę do pediatry, która ma na nazwisko Warzecha. Wszyscy w okolicy mówią: do Warzechowej, o Warzechowej, nie ma Warzechowej, a ja bym powiedziała: do Warzechy, o Warzesze, nie ma Warzechy. Dodam, że nie jest to nazwisko po mężu, tylko panieńskie. Która forma jest poprawna?
    Pozdrawiam.
    Agnieszka
    Jeśli to nazwisko panieńskie, użyjemy form Warzechy, Warzesze, Warzechę, Warzechą. Dawniej by było np. do Warzeszanki, a osoby znajdujące upodobanie w formach przestarzałych lub oryginalnych mogą tak powiedzieć i dziś.
    Formy typu Warzechowa, Warzeszyna dawniej były nazwiskami odmężowskimi, współcześnie bywają czasem używane w roli wariantów nazwisk używanych potocznie, ale bez uwzględniania stanu cywilnego (a więc podobnie jak w języku czeskim).
    W mowie potocznej można powiedzieć dziś Warzechowa, nazwiska żeńskie z przyrostkiem -owa spotyka się dość często w tej odmianie języka. Oficjalną formą tego nazwiska jest jednak tylko Warzecha.

    Jan Grzenia

  • 9.12.2010

    Lux

    Czy można nie odmieniać nazwiska Lux zgodnie z wolą osoby noszącej to nazwisko (jeśli tak, to dlaczego)? Czy bezwzględnie należy je odmieniać zgodnie ze wzorcem: Lux, Luxa (Luksa), Luxowi (Luksowi), Luxem (Luksem), Luxie (Luksie)?
    Nazwiska z zasady odmieniamy, jeśli istnieje dla nich wzorzec odmiany. Niektórych wolno nie odmieniać mimo istnienia tekiego wzorca, ale Lux do nich nie należy W przypadkach zależnych można pozostawić mianownikowe x albo zastąpić je przez ks, np. Luxa bądź Luksa.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 26.11.2010

    wersaliki w adresie listu

    Spotkałem się kiedyś z opinią, że kiedy adresuje się list, należy imię i nazwisko (a być może również wszystkie elementy adresu?) pisać z rozróżnieniem wielkości liter, natomiast pisanie wersalikami jest niegrzeczne. Czy rzeczywiście istnieje coś takiego?
    Przytoczona przez Pana opinia pochodzi z dawnych, międzywojennych (ale i wcześniejszych) poradników dobrego wychowania. Pisano wówczas, że jedną z zewnętrznych cech listu człowieka dobrze wychowanego jest czytelne pismo. „Należy się starać pisać wyraźnie chociażby przez delikatność, aby odbiorca nie miał kłopotu z odcyfrowywaniem hieroglifów” (M. Vauban, M. Kurcewicz, Zasady i nakazy dobrego wychowania, Warszawa 1930, wyd. 4, rozdz. Korespondencja).
    Obecnie czytelność pisma na kopercie – będącą wyrazem szacunku dla adresata (ale i dla pracowników poczty) – osiąga się przy użyciu komputera, wcześniej maszyny do pisania. Łatwiej czyta się jednak adres, podobnie jak każdy inny tekst, zapisany zróżnicowaną wielkością liter. Wersaliki zaleca się w odręcznym adresowaniu kopert wówczas, gdy charakter pisma nadawcy – a piszemy odręcznie coraz gorzej – przypomina rzeczywiście hieroglify. Sposobu tego nie traktowałabym jednak jako niegrzeczny. Wręcz przeciwnie – jako ułatwiający komunikatywność, która jest cechą grzeczności rozumianej w tym wypadku jako estetyczne formułowanie tekstów przeznaczonych dla naszego partnera komunikacji.

    Małgorzata Marcjanik, prof., UW



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88