Dwuznak to połączenie dwóch liter oznaczające jedną głoskę, np. w polszczyźnie sz lub ch. Litery ni w słowie kamienie tworzą dwuznak, gdyż odpowiadają jednej głosce [ń], natomiast litery mi nie są dwuznakiem, gdyż odpowiada dwóm głoskom [m'j].

— Mirosław Bańko

Szanowna Pani Danuto,
Istotnie słowniki nie są tu zgodne. Myślę, że wpływa na to kierunek skojarzeń autorów haseł. O małych duszkach skłonni jesteśmy raczej myśleć jak o stworzonkach, nie ludziach, i wtedy chętniej powiedzielibyśmy: „Widziałem jakieś skrzaty” (jak elfy, gnomy czy, w zasadzie, krasnoludki). Gdy, mówiąc skrzat, myślimy o małych dzieciach, brzdącach - możemy powiedzieć raczej: „Widziałem jakichś skrzatów” (jak brzdąców, maluchów) - choć tu może także pojawić się nacechowana forma bezosobowa „Widziałem jakieś brzdące, maluchy i skrzaty".
Podsumowując: dopuśćmy (jak to czyni np. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego) obie formy jako poprawne, a raczej uznajmy wyraz skrzat za taki, który może odmieniać się męskoosobowo lub niemęskoosobowo.
Pozdrawiam -
— Jerzy Bralczyk, prof., Uniwersytet Warszawski

W istocie skrzat w Innym słowniku języka polskiego jest dwurodzajowy, o czym świadczy odpowiedni symbol w zapisie gramatycznym na marginesie. Forma skrzaty podana w głownym łamie odnosi się do mianownika liczby mnogiej, biernik zaś, według tego słownika, brzmi skrzaty albo skrzatów.

— Mirosław Bańko

Przed imprezami sportowymi i w przerwach meczów występują zazwyczaj czirliderki (inaczej: cheerleaderki). W konkursie zorganizowanym kiedyś przez Politykę czytelnicy chcieli nazwać je pomponiarkami lub pomponistkami – od pomponów, którymi wymachują. Natomiast w pochodach ulicznych występują mażoretki. Nie mają one pomponów, lecz buławy, którymi potrząsają i żonglują. Jedne i drugie, niezależnie od nazwy, są ubrane w stylu estradowo-wojskowym: krótkie spódniczki, wysokie buty, często mundurek ze złotymi guzikami i czapka z daszkiem.
We wspomnianym konkursie zgłoszono wiele propozycji spolszczenia tych nazw. Spośród polskich odpowiedników najbardziej spodobały mi się paraderki.

— Mirosław Bańko

Wykrzyknik wygląda trochę alarmująco. Pisząc do obcej osoby, nie używałbym wykrzyknika w nagłówku listu, lecz przecinka. Natomiast w korespondencji prywatnej wykrzyknik jest odpowiedni ze względu na swój ekspresywny charakter.

— Mirosław Bańko

Nie chodzi tu o zapis, rozbieżność dotyczy formy, a problem jest słowotwórczy, ponieważ wyrazy te mają różną genezę. Przymiotnik pergameński jest starszy, a powstał w nawiązaniu do łacińskiego przymiotnika, który najczęściej występował w wyrażeniu charta Pergamena, czyli ‘papier pergameński (pergamin)’; przymiotnik łaciński pochodzi z greckiego Pergamenós, co znaczyło ‘pochodzący z Pergamonu’. Przymiotnik pergamoński utworzony został bezpośrednio od nazwy Pergamon i jest – co zresztą pokazują Państwa obserwacje – nowszy. Obie formy są poprawne, pierwsza ma za sobą dłuższą tradycję, a np. w polskiej literaturze historycznej występują z reguły nazwy państwo pergameńskie, ołtarz pergameński, jej wadą jest natomiast to, że wymaga zapamiętania (choć nie jest to chyba trudne). Z tej zapewne przyczyny upowszechnia się forma pergamoński, którą można tworzyć doraźnie zgodnie z łatwym do zastosowania schematem: nazwa miejscowa + przyrostek -ski.
A czy „obie formy są równie poprawne”? Choć przymiotnikowi pergamoński z gramatycznego punktu widzenia nic nie można zarzucić, zwykle pierwszeństwo daje się formom tradycyjnym. Lepiej zostawić tradycyjny przymiotnik w odnoszących się do starożytności utrwalonych wyrażeniach państwo pergameńskie, ołtarz pergameński, choć współczesne Pergamonmuseum (nazwa niemiecka) można by już przetłumaczyć jako Muzeum Pergamońskie.

— Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

Nie tylko słowniki poprawnej polszczyzny, ale też słowniki ortograficzne podają jedynie pisownię PS, bez kropek. Natomiast słowniki mniej „doktrynalne”, a bardziej liczące się z życiem, jak Inny słownik języka polskiego czy też Słownik skrótów i skrótowców PWN, podają oboczną postać P.S., z dwiema kropkami. Pozostałe wymienione przez Pana wersje, a mianowicie PS. i PS:, są wynikiem dostawienia kropki lub dwukropka do „bezkropkowej” postaci skrótu, przy czym dostawiony znak pełni taką funkcję jak kropka zamykająca zdanie, a więc nie należy do skrótu.

— Mirosław Bańko

W słowniku Lindego jest tylko „przyłożyć ręki, pracy, sił do czego”, co można interpretować jako dopełniacz cząstkowy i uzupełniać w myślach o słowo trochę. Konstrukcja przyłożyć rękę jest późniejsza, a powstała prawdopodobnie z chęci nadania sensu mało zrozumiałej już konstrukcji partytywnej (jak rękę podzielić na części?). Współczesne słowniki notują obydwie postaci tego zwrotu: przyłożyć ręki i przyłożyć rękę. Natomiast przyłożyć ręce to innowacja poza normą, niegodna polecenia.

— Mirosław Bańko

Według Innego słownika języka polskiego PWN „tęsknimy za kimś lub za czymś minionym lub utraconym, np. za osobą, z którą musieliśmy się rozstać, lub za miejscem, które musieliśmy opuścić” oraz „tęsknimy do czegoś, czego nigdy nie mieliśmy lub nie zaznaliśmy”. Słownik podaje wiele przykładów, m.in. „Tęsknił za domem, za żoną i za małą córeczką” oraz „Zawsze tęskniłem do wielkiej miłości”. W pierwszym znaczeniu zamiast tęsknić za kimś (czymś) można też powiedzieć tęsknić do kogoś (czegoś), np. „To dobrze, że przyjechałaś, ojciec tęsknił już do ciebie” (tamże). Natomiast w drugim znaczeniu konstrukcji do czegoś nie zastępuje się konstrukcją za czymś.

— Mirosław Bańko

Odpowiedź wymaga szerszego spojrzenia na system rodzajowy. Polszczyzna należy do języków, które dysponują sufiksami żeńskimi dla rzeczowników osobowych. Większość z takich języków, w tym czeski, a spoza słowiańszczyzny niemiecki, stosuje te sufiksy regularnie, jest więc prezident i prezidentka, jest Präsident i Präsidentin. Polszczyzna i rosyjski poszły inną drogą i dla niektórych zawodów czy funkcji, dawniej rzadko wykonywanych czy piastowanych przez kobiety, zablokowały tworzenie nazw żeńskich. Niektóre nazwy żeńskie zyskały funkcję lekceważącą, ironiczną i dlatego nie są godne polecenia, np. profesorka, doktorka. Warto pamiętać, że jeszcze 60 lat temu mówiło się docentka i profesorka uniwersytetu bez żadnej ironii, choć kobiet profesorów i kobiet docentów (tak powiemy dzisiaj) było mniej. Dziś rewident, a także profesor i docent to według podręczników gramatyki rzeczowniki dwurodzajowe, czyli takie, które wchodzą w związki zgody z przymiotnikami i czasownikami w rodzaju męskim lub żeńskim: „Biegła rewident sprawdziła rachunki”. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę ze sztuczności takich tworów w polszczyźnie. Spróbujmy bowiem utworzyć liczbę mnogą: biegłe rewidenty/ biegłe rewidenci – horror. Tylko: „Biegli rewidenci sprawdzili rachunki” – o mężczyznach lub w referencji (odniesieniu) ogólnym bez względu na płeć albo: „Biegłe rewidentki sprawdziły rachunki” – o kilku konkretnych paniach.
Tytuły z przemieszanym rodzajem (z tzw. rzeczownikiem dwurodzajowym z końcówką zerową męską i przymiotnikiem w r. żeńskim): redaktor naczelna, biegła rewident, doktor habilitowana są akceptowane, ale tylko w liczbie pojedynczej i referencji szczegółowej (oznaczają konkretną osobę, a nie cechę tej osoby lub zbiór osób). W dziwacznym zdaniu: „Ona jest doktor habilitowaną, a jej siostra tylko doktorem” – słowo doktor odnosi się do cechy, a słowo ona do osoby. Lepiej byłoby powiedzieć „Ona jest doktorem habilitowanym (...)”.
Radzę więc tam, gdzie się da, tworzyć formy żeńskie rzeczowników, np. rewidentka. Być może z czasem przyzwyczaimy się z powrotem do form profesorka i redaktorka, choć dziś są one ryzykowne. Jeśli używamy rzeczownika w formie męskiej, lepiej zostawić oba człony nazwy złożonej w rodzaju męskim: doktor habilitowany, redaktor naczelny lub, jeśli komuś się nie podoba rewidentka – biegły rewident. Natomiast połączenie biegła rewident, choć akceptowane przez większość gramatyków i potwierdzone przez stopki redakcyjne czasopism z tytułem redaktor naczelna, odradzam jako trudne i sprawiające kłopot w odmianie przez przypadki i liczby. Można je stosować, ale w podpisie, na pieczątce, liście płac. Nie w żywym języku.
Połączenie główna księgowa nie budzi chyba wątpliwości.

— Marek Łaziński, Uniwersytet Warszawski

Francuski rodzajnik (przedimek) de, przybierający formę d’ przed samogłoskami i h, może poprzedzać tytuły arystokratyczne lub nazwiska. Jeśli pojawi się przed nazwiskiem, stanowi jego integralną część, i nie może być opuszczany, toteż piszemy np. Alfred de Musset. Nazwiska takie pochodzą od przydomków, a te z kolei od nazw miejscowych, jednak nie tłumaczymy ich, chociaż łatwo znaleźć polski odpowiednik, np. Jean de La Fontaine (1621-95) mógłby być Janem z La Fontaine. Ten sposób tworzenia nazwisk znany jest też w Polsce, na przykład Zbigniew z Oleśnicy (1389-1455) stał się Zbigniewem Oleśnickim.
Rzecz przedstawia się inaczej, gdy chodzi o przydomek arystokratyczny, stanowiący ostatni składnik wieloelementowej nazwy osobowej. Król Francuzów Karol X (1757-1830), nim zasiadł na tronie, znany był jako Charles Philippe de Bourbon, comte d’Artois, co możemy przełożyć jako Karol Filip z (dynastii) Burbonów, hrabia Artois. Jean de France, duc de Berry (1340-1416) to w polskiej formie Jan Francuski, diuk Berry. Sformułowanie znajdujące się na końcu powinno nosić - zgodnie z naszym zwyczajem językowym - formę diuk (książę, hrabia itp.) Artois (Berry, Poitou itd.), pomijamy więc de, które służy tu do utworzenia formy dopełniacza, lub jego polski odpowiednik - przyimek z. Analogię stanowią polskie określenia typu książę śląski/Śląska.
Wyrażenia typu hrabia d’Artois, diuk de Berry mają charakter hybrydyczny, gdyż po polskim rzeczowniku pojawia się francuski przedimek, toteż lepiej ich nie używać. Oczywiście jeśli te nazwy występują w brzmieniu oryginalnym, przedrostek de pozostawiamy.

— Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski