wyszukiwanie zaawansowane  |  jak szukać?-->
  znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 11 - 20 z 81 znalezionych

  • 27.10.2006

    metoda, metodyka, metodologia

    Jakie są różnicę między: metodologią, metodyką, metodą i kiedy którego wyrazu w odniesieniu do czego można użyć? Często w artykułach autorzy piszą o jakiejś metodologii (np. prowadzenia projektów), ale chyba raczej mają na myśli metodę, a może metodykę? Inny przykład, ktoś podaje że badanie (np. efektywności pomp) zostało przeprowadzone według takiej, a nie innej metodologii. Chyba znów chodzi raczej o metodę / metodykę?
    Najłatwiej chyba objaśnić użycie słowa metodyka. Jak tłumaczy Uniwersalny słownik języka polskiego, jest to: 1. «zbiór zasad dotyczących sposobów wykonywania jakiejś pracy lub trybu postępowania prowadzącego do określonego celu». 2. «w pedagogice: dydaktyka szczegółowa jakiegoś przedmiotu szkolnego, omawiająca cele i sposoby nauczania tego przedmiotu». W pierwszym znaczeniu wyraz został scharakteryzowany jako książkowy. Jeśli to trafna charakterystyka, byłby stosunkowo rzadki, a jego występowanie ograniczałoby się do tekstów pisanych. Drugie znaczenie nie stwarza większych problemów z użyciem wyrazu.
    Trudniejsza sprawa z pozostałymi wyrazami. USJP charakteryzuje metodę jako «świadomie stosowany sposób postępowania mający prowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu» (znaczenie podobne do pierwszego znaczenia metodyki), a metodologię jako «naukę o metodach badań naukowych i o sposobach przeprowadzania analiz oraz oceniania wartości poznawczej poszczególnych dyscyplin naukowych». Tu chyba mowa o ogólnej metodologii nauk, a może też być szczegółowa, np. metodologia nauk literackich.
    Jak widzimy, traktowanie terminów metodyka i metoda jako synonimów jest uzasadnione, zwłaszcza gdy ten drugi wystąpi w liczbie mnogiej.
    Z kolei przed myleniem metody i metodologii przestrzega Wielki słownik poprawnej polszczyzny, tłumacząc, że metoda to «sposób robienia czegoś», a metodologia: 1. «nauka o metodach badań naukowych, o skutecznych sposobach dociekania ich wartości poznawczej». 2. «sposób wykonywania jakichś prac umysłowych». Nietrudno jednak zauważyć, że drugie znaczenie wyrazu metodologia zawiera się w znaczeniu wyrazu metoda. Wniosek byłby stąd taki, że mieszanie wszystkich trzech wyrazów jest nieuniknione (dość podobny jest problem z techniką i technologią).
    Najszerszy zakres ma słowo metoda, w wielu kontekstach nie moglibyśmy stosować dwu pozostałych, np. w wyrażeniu haniebne metody. Termin metodyka pojawia się zwykle, gdy chodzi o praktyczne zastosowanie jakichś metod, np. metodyka szkolenia kierowców. Wyraz metodologia zaś praktycznie nie występuje poza tekstami naukowymi, a typowy jego kontekst to metodologia badań (lub nazwa dyscypliny naukowej).
    Trudno powiedzieć, czy ten problem da się wyczerpująco objaśnić w drodze opisu. Najlepiej chyba zastosować tu metodę (!) empiryczną. Proponuję w związku z tym poszukać każdego z podanych słów w Korpusie Języka Polskiego Wydawnictwa Naukowego PWN, sprawdzając przy okazji, czy w tym samym kontekście dałoby się zastosować któreś z dwu pozostałych. Z moich analiz wynika, że takich przypadków jest mało. I choć mieszanie tych wyrazów jest w pewnym stopniu nieuniknione, na ogół użytkownicy języka radzą sobie z ich użyciem. Inna sprawa, że przykłady z Korpusu można uznać za wzorcowe.
    Trudno mi się odnieść do przykładów podanych w pytaniu, bo może istnieć i metoda (sposób), i metodyka (zbiór metod), i metodologia (teoria) prowadzenia projektów. Podobnie też badanie efektywności pomp może być prowadzone według jakiejś metody lub metodologii (rozumianej jako zespół naukowo opracowanych metod). Do pomyślenia jest też metodyka takich badań.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 12.05.2006

    aldefir

    Chciałem bardzo prosić o wyjaśnienie słowa aldefir, z którym się niedawno spotkałem, a nie znalazłem jak dotąd w żadnym słowniku.
    Tego słowa nie notuje żadne z dostępnych mi źródeł. Szkoda, że nie podaje Pan kontekstu, w którym ono się pojawiło, bo ułatwiłoby to poszukiwania.
    — Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

    PS. Może ktoś z czytelników pomoże? Chętnie zamieścimy uzupełnienie. (Red.)

    Może chodziło o Aldewir? Koncentrat środka myjąco-dezynfekującego na bazie aldehydu glutarowego, o bardzo szerokim zastosowaniu, m.in. w placówkach służby zdrowia, sanatoriach, hotelach. Polski produkt. Producent: Septoma (Ząbki k. Warszawy).

    Paweł Baka

  • 5.05.2006

    Internet

    W Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod hasłem internet jest takie oto wyjaśnienie: ‘samodzielna sieć lub fragment Internetu’. Co w takim razie należy rozumieć przez ‘fragment Internetu’? Proszę podać przykładowe zdanie z użyciem wyrazu internet. Z góry dziękuję.
    Trudno mi wyjaśnić, co tu oznaczają słowa fragment Internetu (sformułowanie samodzielna sieć też nie jest jasne). Wiadomo, że Internet bywa charakteryzowany jako sieć sieci komputerowych, chodziło więc zapewne o taką sieć składową.
    Nie miejsce tu, by wdawać się w rozważania techniczne, faktem jest jednak, że to bardzo problematyczna definicja, wątpliwy też jest zapis od małej litery. Jest to jednak tylko jedno z wielu nieporozumień, jakie nagromadziły się wokół znaczenia i zapisu tego słowa.
    Wyraz Internet – jako nazwa własna – może być pisany tylko wielką literą. Nie znam sensownej definicji, która by uprawniała do uznania tego wyrazu za pospolity. Uzasadnienie przedstawiłem w artykule pt. Internet, zamieszczonym w Słowniku poprawnej polszczyzny (Świat Książki, Warszawa 2004).
    W związku z tym nie mogę podać przykładowego użycia tego wyrazu w pisowni literą małą. Odpowiednie przykłady można odnaleźć np. w Gazecie Wyborczej, w której stosuje się taki zapis, opierając jego zasadność na innej argumentacji, której jednak żaden słownik nie wymienia (Internet jest jakoby medium, które można umieścić w tym samym rzędzie co radio czy telewizję).
    — Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

    Pisownię słowa Internet (internet) w Wielkim słowniku ortograficznym PWN oparto na opinii opublikowanej w witrynie Rady Języka Polskiego. Starano się jednocześnie o zachowanie konsekwencji w stosunku do innych wypowiedzi na ten temat w Poradni Językowej PWN (można je znaleźć za pomocą poradnianej wyszukiwarki), a także w stosunku do innych słowników PWN. Warto dodać, że późniejszy Wielki słownik wyrazów obcych (PWN, 2003) przytacza oba warianty pisowniane bez rozróżniania znaczeń, przy czym wariant pisany małą literą określa jako rzadszy. Dziś w języku ogólnym, np. w prasie, jest on już chyba częstszy, natomiast w literaturze fachowej wciąż używa się na ogół wielkiej litery.

    Red.

  • 9.12.2005

    ortogram

    Witam serdecznie,
    chciałabym się dowiedzieć, czy zetknęliście się Państwo ze słowem ortogram. Co ono oznacza? Ani korpus, ani słowniki języka polskiego nie odnotowują tego wyrazu. Spotkałam się z nim przy różnego rodzaju ćwiczeniach ortograficznych.
    Pozdrawiam
    Alicja Tomaszewska, Gdańsk
    Wyraz ten jest stosowany w dydaktyce ortografii, a jako termin naukowy może mieć wiele różnych znaczeń, zależnych przede wszystkim od podstaw naukowych, w obrębie których funkcjonuje.
    W szczegóły terminologiczne nie chcę się jednak wdawać. Podstawowym (i szerzej rozumianym) znaczeniem powinno być to, które wynika ze składników nazwy. W takim razie ortogram to ‘zapis (forma ortograficzna) jakiegoś wyrazu, w szczególności taki, który jest zgodny z normą pisowni’, co potwierdzają różne przykłady łatwo dostępne w Internecie.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 28.11.2005

    frenotron

    Witam!
    Cóż oznacza frenotron zawarty w NSO PWN prof. Polańskiego?
    Pozdrawiam.
    Wyraz ten oznacza rodzaj lampy elektronowej wynalezionej w latach 20. ubiegłego wieku.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 4.10.2005

    abrewiacja i akronim

    Witam serdecznie.
    Prosiłbym o wyjaśnienie mi, jaka jest zasadnicza różnica pomiędzy abrewiacją a akronimem. Czy PKP to abrewiacja czy akronim? Czy etc. to abrewiacja czy akronim? Czy IKEA to abrewiacja czy akronim?
    Pozdrawiam serdecznie
    Tomasz Janiszewski
    Akronim to rzadko stosowany u nas wyraz, jego polskim odpowiednikiem jest skrótowiec, czyli wyraz pochodny utworzony w wyniku skrócenia jednego wyrazu lub grupy wyrazów, np. RP ‘Rzeczpospolita Polska’, żelbet ‘żelazobeton’. Abrewiacja to wyraz książkowy oznaczający skrót wyrazu lub grupy wyrazów w piśmie, np. a.C. (łacińskie ante Christum ‘przed narodzeniem Chrystusa’), służy do nazywania skrótów w dawnych rękopisach, w innych kontekstach nie jest używany.
    Z podanych przykładów tylko etc. mógłby wystąpić w dawnych rękopisach, a gdyby tak było, moglibyśmy nazwać go abrewiacją. Dziś w tym wypadku użyjemy słowa skrót. PKP oraz IKEA to skrótowce, które można nazwać akronimami.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 27.09.2005

    knysz

    Witam!
    W Słowniku ortograficznym Państwa wydawnictwa (wyd. 2004) znajduje się wyraz: „knysz -szu; -sze, -szy”. Interesuje mnie jego znaczenie. Czy przypadkiem nie doszło do jakiejś pomyłki? Istnieje bowiem słowo knysza (brak w słownikach), jest to potrawa popularna m.in. we Wrocławiu.
    Dziękuję i pozdrawiam.
    Andrzej Bańkowski w Etymologicznym słowniku języka polskiego informuje, że wyraz knysz oznacza rodzaj bułeczek dawanych na ofiarę do cerkwi. Dawniejszy etymolog Aleksander Brückner podaje też cytat z utworu Wacława Potockiego, w którym występuje ten wyraz („Ruś piecze knysze umarłym”). Jest to znany w gwarach południowokresowych ukrainizm, a w znaczeniu ‘chleb świąteczny’ wymienia go wielokrotnie Zofia Kurzowa w książce Polszczyzna Lwowa i kresów południowo-wschodnich do 1939 roku. We wspomnianych publikacjach ani razu nie występuje forma knysza. Z pewnością jednak istniała nazwa osobowa Knysza, od niej powstała nazwa miejscowa Knyszyn.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 9.06.2005

    pomarańczowe czy żółte?

    Czy poprawne jest nazywanie żółtego światła sygnalizatora pomarańczowym? Mówi tak wiele osób, a moim zdaniem sygnały są czerwone, żółte i zielone, tak jest zapisane w Kodeksie drogowym i te trzy kolory są chyba ich nazwami. A jeżeli żółty sygnał będziemy nazywali pomarańczowym (bo akurat na danym sygnalizatorze ma taki odcień), to równie dobrze jakiś „spec” od kolorów może się kłócić, że u góry nie jest czerwony, tylko wiśniowy, purpurowy albo jeszcze jakiś inny. :-)
    Jeśli istnieje potrzeba ścisłego wyrażania się, np. w języku urzędowym, należy oczywiście odpowiedni kolor sygnalizatora nazywać żółtym, skoro takie określenie przyjęto w obowiązujących przepisach. W języku potocznym precyzja wysłowienia się nie jest tak bardzo potrzebna, toteż często zadowalamy się możliwością uwydatnienia różnic pomiędzy określanymi obiektami. Trzeba stwierdzić, że z praktycznego punktu widzenia sama nazwa koloru ma drugorzędne znaczenie, istotne jest, że są to kolory odmienne. Być może przymiotnika pomarańczowy używa się w ten sposób w nawiązaniu do barwy kierunkowskazów (potocznie zwanych migaczami).
    Wniosek: w języku potocznym można środkowe światło sygnalizatora nazywać pomarańczowym.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 6.06.2005

    inicjał a monogram

    Problem mój dotyczy słów inicjał i monogram. Czy inicjał w liczbie pojedynczej to pierwsza litera imienia lub nazwiska, a więc dwa inicjały tworzą monogram (na podobnej zasadzie, co dwie szyny tworzą tor)? A teraz o zapisie inicjałów: Czy poprawny jest zapis typu MW (bez kropek)? A czy pomiędzy kropką po pierwszej literze imienia a pierwszą literą nazwiska powinna być spacja?
    Inicjał to początkowa litera imienia lub nazwiska, inicjały to pierwsze litery imienia (imion) i nazwiska (nazwisk). Monogram to – jak objaśnia Uniwersalny słownik języka polskiego – ‘znak utworzony z ozdobnie splecionych liter, zwykle inicjałów, umieszczany na przedmiotach osobistego użytku lub używany jako podpis, sygnatura albo ornament’. To znaczy, że inicjały mogą tworzyć monogram, który jest formą graficzną.
    Zasadniczo inicjały należy zapisywać wielkimi literami z kropkami (o pewnych odstępstwach była już mowa w poradni, proszę przeszukać archiwum). Wielki słownik ortograficzny PWN zaleca pominięcie spacji pomiędzy inicjałami.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 25.05.2005

    zapodawać

    Czy istnieje w języku polskim czasownik zapodawać?
    Czasownik zapodawać (forma dokonana zapodać) istnieje, ale używa się go wyłącznie w języku potocznym, zresztą raczej żartobliwie. Wymieniają go Nowy i Wielki słownik ortograficzny PWN.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

Uniwersalny słownik języka polskiego

Uniwersalny Słownik Języka Polskiego

Największe przedsięwzięcie leksykograficzne w Polsce od ponad 30 lat! Słownik ten jest ogniwem pośrednim między 11-tomowym Słownikiem języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego a
3-tomowym Słownikiem języka polskiego pod redakcją Mieczysława Szymczaka. Zawiera blisko 100 000 haseł i 145 000 jednostek leksykalnych.

Copyright © 1997-2010 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88