znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1081 - 1090 z 1158 znalezionych

  • 14.11.2001

    sauna

    Ogólnie przyjęto stosowanie pisowni SAUNA, czy można stosować "spolszczenie" pisowni SAŁNA? Chyba taka pisownia lepiej oddaje stosowaną wymowę słowa?
    Słowo sauna wymawiamy dwusylabowo [sałna], podobnie jak autor wymawiamy [ałtor], a faun wymawiamy [fałn]. Jak Pan widzi, wyrazów, których pisownię można by w proponowany przez Pana sposób dostosować do wymowy, jest więcej. Czy jednak użytkownicy polszczyzny byliby zadowoleni, gdybyśmy kazali im pisać, wbrew przyzwyczajeniom, np. AŁTEM PRZEZ EŁROPĘ!

    Mirosław Bańko

  • 9.11.2001

    post-Solidarność, postsolidarnościowy

    Czy prawidłowa jest pisownia post-"Solidarność" i jak wygląda przymiotnik utworzony od tej nazwy (jeśli nazwę "Solidarność" piszemy w cudzysłowie)?

    Dziękuję,
    Agata Gogołkiewicz
    Piszemy postkomunista bez łącznika, ale post-Solidarność trzeba napisać z łącznikiem, gdyż drugi człon zaczyna się wielką literą. Wielka litera dostatecznie wyróżnia to słowo jako nazwę własną i cudzysłów jest niepotrzebny. Przymiotnik pisze się postsolidarnościowy - razem i bez cudzysłowu.

    Mirosław Bańko

  • 31.10.2001

    Peron - peronowski

    Szanowni Państwo!
    Moje pytanie dotyczy pisowni przymiotnika (i jemu podobnych) perónowski (np. Argentyna perónowska), oczywiście od nazwiska polityka Perón. Czy w przymiotniku z - nazwijmy to umownie - polską fleksją taka pisownia z akcentem jest poprawna czy też hiperpoprawna?
    Z poważaniem,
    Iwona Hlebko
    Nazwisko argentyńskiego prezydenta, a także i jego słynnej, małżonki można pisać dwojako: Peron lub z akcentem Perón. Przymiotnik jednak, utworzony już na gruncie języka polskiego, powinien mieć spolszczoną pisownię, a więc Peronowski (wielką literą, bo jest to raczej przymiotnik dzierżawczy, odpowiadający na pytanie: czyj?, niż jakościowy, odpowiadający na pytanie: jaki?).

    Mirosław Bańko

  • 29.10.2001

    nie w kontrastywnych zestawieniach

    Szanowni Państwo,
    Jak napisać takie połączenie: (budynek) naukowy, nie mieszkalny? Czy po prostu można zastosować się do podstawowych zasad ortografii i napisać: naukowy, niemieszkalny, czy należy (...) uzupełniać, np. podczas korekty, naukowy, ALE/LECZ nie mieszkalny (wtedy widzę uzasadnienie napisania nie z przymiotnikiem rozłącznie)?
    Podobny problem mam przy ocenie sformułowań typu: "Sąsiad nie sąsiad, ja tego zachowania dłużej tolerować nie będę (...)".
    Z poważaniem,
    Iwona Hlebko
    Słowo nie w kontrastywnych zestawieniach piszemy oddzielnie, np. budynek naukowy, a nie mieszkalny albo budynek nie mieszkalny, lecz naukowy, albo budynek naukowy, nie zaś mieszkalny, albo nawet budynek naukowy, nie mieszkalny. Jak Pani widzi, kontrast można wyrazić za pomocą różnych konstrukcji składniowych i nie ma to wpływu na pisownię. Jedno wszak jest dla tych konstrukcji wspólne: na człon nie zaprzeczony (w tym wypadku na słowo naukowy) pada akcent zdaniowy.
    Co do drugiego pytania (sąsiad, nie sąsiad...) nasza odpowiedź jest identyczna: konstrukcje takie piszemy rozdzielnie, gdyż słowo nie jest w nich spójnikiem, nie partykułą. To tak jak w przysłowiu: "Kupić, nie kupić, potargować warto".

    Mirosław Bańko

  • 29.10.2001

    dołączać

    Witam,
    Czy to możliwe że słowo dołączam ma dopuszczalną pisownię dołanczam? Ponoć w radiu stwierdzono, że taka forma jest dopuszczalna. Może chodziło o wymowę?
    Pozdrawiam,
    Arek Gałat
    Bydgoszcz
    Z całą pewnością nie chodziło o pisownię, która jest tylko jedna: dołączać, dołączam itd. Wymowę [dołanczać] można usłyszeć dość często, ale np. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN jej nie aprobuje - każe mówić [dołonczać]. To samo dotyczy wyrazów pokrewnych: włączać, wyłączać itp.

    Mirosław Bańko

  • 25.10.2001

    Bielsko-Biała, ale Polanica Zdrój

    Jaki jest poprawny zapis nazw: Kraków-Balice, Gdańsk-Wrzeszcz czy Kraków Balice, Gdańsk Wrzeszcz?
    Bardzo dziękuję za odpowiedź.
    Nazwy złożone z członów oznaczających dawniej dwie miejscowości piszemy z łącznikiem, np. Bielsko-Biała. Nazwy o członach nierównorzędnych, z których drugi jest określeniem pierwszego, piszemy rozdzielnie, np. Polanica Zdrój, a także - cytowane przez Panią - Kraków Balice i Gdańsk Wrzeszcz. Podobna zasada dotyczy zresztą nazw pospolitych: fryzjer-przemytnik (ulubiony przykład niektórych słowników ortograficznych) to ktoś, kto jest jednocześnie fryzjerem i przemytnikiem (nie można powiedzieć, aby reprezentował on jakiś gatunek fryzjerów), podczas gdy np. historyk mediewista to historyk zajmujący się średniowieczem (można powiedzieć, że istnieje taki gatunek historyków).
    Pisownia nazw typu Polanica Zdrój w powojennych słownikach była różna. XII wydanie Pisowni polskiej PAN z 1957 roku kazało je pisać z łącznikiem, co prawdopodobnie było wynikiem pomyłki. Za pomyłkę decyzję tę uznał prof. Witold Taszycki, współautor kilku słowników ortograficznych, i w swoich słownikach stosował pisownię rozdzielną. Natomiast np. Słownik ortograficzny języka polskiego PWN pod red. prof. Mieczysława Szymczaka podawał pisownię Duszniki-Zdrój. Ostatecznie zwyciężył pogląd, że uzasadniona w takich wypadkach jest pisownia rozdzielna, i taką podaje też Nowy słownik ortograficzny PWN pod red. prof. Edwarda Polańskiego oraz inne współczesne słowniki. Ponieważ jednak do ujednolicenia zapisów w słownikach doszło zaledwie kilka lat temu, w rozkładach jazdy, na tablicach drogowych itp. można wciąż spotkać zapisy z łącznikiem.

    Mirosław Bańko

  • 24.10.2001

    top modelka

    Jak Państwo oceniacie top modelkę, czyli modelkę, która jest na topie? Pisze się o niej wiele - więc czy łączyć top z modelką, czy pisać oba wyrazy oddzielnie? A jeszcze chętniej pozbyłabym się jej - proszę o propozycje.
    Urszula
    Słowo top modelka ma niepolską budowę - po polsku nieodmienna przydawka powinna iść po określanym rzeczowniku (np. spódniczka mini) albo też powinna stać się przedrostkiem (np. minispódniczka). Nowsze zapożyczenia wprowadziły tu pewien zamęt, np. piszemy sex-shop, rzadziej sex shop, jeszcze rzadziej sexshop. Piszemy zwykle top modelka, dużo rzadziej top-modelka lub topmodelka. Ponieważ chodzi o słowo z dziedziny mody, a nie np. moralności, sądzimy, że można zapisywać je zgodnie z modą (czytaj: przeważającym zwyczajem językowym), czyli rozdzielnie. W takiej postaci nazwa ta została już wprowadzona do jednego z PWN-owskich słowników, który ukaże się w 2002 roku.
    Pytanie, jak nazwać po polsku top modelkę, kierujemy do naszych czytelników. Zgłaszajcie Państwo swoje propozycje - najlepsze opublikujemy.

    PS. W rok po opublikowaniu tej odpowiedzi dwoje językoznawców z Krakowa odniosło się do niej krytycznie (zob. Poradnik Językowy, nr 1, 2003). Twierdzą oni, powołując się na analogiczne przykłady, że top modelka powinno się pisać łącznie. Zapewne mają rację, jeśli rzecz rozpatrywać z punktu widzenia regularności w systemie języka. Jeśli natomiast brać pod uwagę zwyczaj językowy, to trzeba podkreślić, że nadal (w połowie roku 2003) daje on pierwszeństwo pisowni rozdzielnej. Jej przewaga stopniowo maleje, tzn. top modelka, w miarę upowszechniania się w polszczyźnie, z wolna staje się topmodelką. Możliwe, że ta druga forma ostatecznie zwycięży.
    Czy przewidując taką ewolucję, można było od początku doradzać pisownię łączną? Owszem, ale byłoby to w naszym pojęciu działanie arbitralne i fałszujące obraz języka. Zamiast wybiegać myślami naprzód wolimy kierować się tym, co aktualnie znajdujemy w tekstach. Zamiast rozprawiać o tym, jak czyimś zdaniem powinno się mówić lub pisać po polsku, wolimy informować, jak rzeczywiście się mówi lub pisze.

    Mirosław Bańko

  • 22.10.2001

    nie z formami stopnia wyższego i najwyższego

    Jak się pisze: nienajlepszy czy nie najlepszy?
    Niektórzy piszą nienajlepszy, ale jest to - mówiąc eufemistycznie - nie najlepsza pisownia, gdyż zasady polskiej ortografii każą cząstkę nie pisać osobno z przymiotnikami i przysłowkami w stopniu najwyższym: nie najlepszy, nie najlepiej. Tak samo w stopniu wyższym: nie lepszy, nie lepiej.
    Niektóre przymiotniki i przysłówki tak mocno jednak zrosły się z cząstką nie, że ich stopień wyższy jest pisany jako jedno słowo, np. niebezpieczniejszy, niebezpieczniej. Można je poznać po tym, że stopień najwyższy tworzą nie według wzoru nie naj-, lecz według wzoru najnie-, np. najniebezpieczniejszy, najniebezpieczniej.

    Mirosław Bańko

  • 18.10.2001

    znowu imiesłowy

    W publikacjach zagranicznych dotyczących niezawodności dostaw energii często używa się pojęcia "ENERGY NOT SUPPLIED", czyli energii (czy raczej jej ilości), która na skutek różnych przyczyn nie została dostarczona do odbiorcy pomimo jego zapotrzebowania. Jak należy to pojecie napisać przy tłumaczeniu - czy energia nie dostarczona czy też energia niedostarczona?
    Do niedawna nie dostarczona znaczyło 'taka, której nie dostarczono', a niedostarczona - 'taka, której nie sposób dostarczyć'. Obecnie zaleca się łączną pisownię niezależnie od znaczenia. Na ten temat wiele już pisaliśmy na naszych stronach - prosimy poczytać odpowiedzi na inne listy, które zawierają ciąg liter "imiesł".

    Mirosław Bańko

  • 18.10.2001

    min. i max.

    W jednym ze słowników poświęconych skrótom (Józef Paruch, wyd. Wiedza Powszechna, 1970 r.) znalazłem skrót max (pisany bez kropki). Czy nie zaszła tam drobna pomyłka? W tekstach technicznych skrót ten występuje często obok min. Czy rzeczywiście należy pisać tak niejednolicie: min. i max?
    Niejednolita pisownia w tym samym tekście na pewno jest niewskazana. Jako skróty słowa min. i max. powinny być pisane z kropkami - zgodnie z ogólną regułą, że kropka zastępuje ostatnie litery skrótu. Te same słowa w tekstach matematycznych, fizycznych i technicznych bywają jednak traktowane jako symbole i często są pisane bez kropek. Językoznawcy powinni ten zwyczaj uszanować, tym bardziej że w słownikach języka polskiego też stosuje się symbole pisane bez kropek, a nie zawierające ostatniej litery skracanego słowa, np. lp (=liczba pojedyncza) lub ndm (=nieodmienne).

    Mirosław Bańko



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88