znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1 - 10 z 11 znalezionych

  • 29.06.2011

    nazwisko Farna

    Witam.
    Mam pytanie. Jak należy odmieniać nazwisko Ewa Farna w dopełniaczu? Czy poprawna jest forma Ewy Farnej, czy Ewy Farny? Moim zdaniem ta druga, ponieważ nazwiska żeńskie przy odmienianiu powinniśmy traktować jak rzeczowniki (jako odpowiednik możemy uznać wyraz farma). Jak odmieniać właśnie takie żeńskie nazwiska? Uprzejmie proszę o szybką poradę i z góry dziękuję za udzieloną odpowiedź.
    Pozdrawiam
    Jeśli chodzi o przynależność do części mowy, trzeba stwierdzić, że nazwiska zawsze są rzeczownikami. Niektóre jednak pochodzą od przymiotników, a w związku z tym są odmieniane przymiotnikowo, dotyczy to np. wszystkich nazwisk z przyrostkiem -ski. Tak też jest z nazwiskiem Ewy Farnej, które należy odmieniać jak przymiotnik: DCMs. Farnej, BN. Farną.

    Jan Grzenia

  • 10.03.2011

    Krosna i Moszna

    Mam pytanie dotyczące odmiany nazw miejscowości Krosna i Moszna (powiat pruszkowski, gmina Brwinów). Spotyka się różne formy odmiany, m.in. Krosna – Krosny/Krosen, Krośnie/Krosnom itd. oraz Moszna – Moszen – Mosznom. Inni stosują odmianę przymiotnikową Moszna – Mosznej (jak dla Mosznej w woj. opolskim) albo rzeczownikową Moszny – Mosznie (np. miejscowa OSP jest zarejestrowana w KRS jako OSP w Mosznie). Proszę o pomoc w ustaleniu poprawnej odmiany.
    Łączę pozdrowienia
    – Mirosława Kosiaty
    Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce podaje, że nazwy interesujących Pana miejscowości tworzą dopełniacz z końcówką -y, a więc mają odmianę rzeczownikową w liczbie pojedynczej (nie są rzeczownikami typu plurale tantum). Skoro tak, to wzorem odmiany mogą być dla nich rzeczowniki wiosna i moszna. Jak to jednak bywa z nazwami miejscowymi, lokalny zwyczaj może być inny niż zapisy w słowniku.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 25.06.2009

    apelatywy

    Witam serdecznie,
    być moze moje pytanie wyda się banalne, ale chciałbym sie dowiedzieć, czy mówiąc o wszystkich wyrazach apelatywnych, należy wprost utożsamiać je jedynie z rzeczownikami pospolitymi. Mimo poszukiwań w kilku źródłach, nie odnalazłem jasnej odpowiedzi. Inaczej mówiąc, czy wyraz apelatywny może być inną częścią mowy niż tylko rzeczownikiem pospolitym?
    Z góry dziękuję za odpowiedź.
    Z poważaniem
    Robert Kamyk
    Apelatyw, określany także łacińskim terminem nomen appellativum, w słownikach wyrazów obcych definiowany jest jako rzeczownik będący nazwą całej klasy desygnatów, np. człowiek. Według tej definicji nazwa apelatywna jest synonimicznym określeniem rzeczownika pospolitego. W terminologii i pracach onomastycznych, poświęconych różnym kategoriom nazw własnych, znaczenie terminu apelatyw zostało rozszerzone. Jest on utożsamiany z wyrazami pospolitymi, najczęściej z rzeczownikiem, ale także z czasownikiem czy z leksemem przymiotnikowym. Mówiąc np. o nazwiskach odapelatywnych, pochodzących od przezwisk charakteryzujących, mamy na uwadze nazwy motywowane apelatywami rzeczownikowymi (Sarna : sarna, Wnęk : wnęk 'wnuk'), przymiotnikowymi (Chromy : chromy 'kulawy, kaleki', Czarny : czarny) czy czasownikowymi (Czekaj : czekać, Warzała : warzyć 'gotować'), które w wyniku kreacji metaforycznej, metonimicznej, rzadziej realistycznej nawiązywały do cech obiektu nominacji. Terminem apelatyw onimiczny określany jest wyraz zrekonstruowany z nazwy własnej.

    Halszka Górny, Instytut Języka Polskiego PAN

  • 23.12.2008

    Maghreb

    Dzień dobry,
    chciałabym zapytać, jak poradzić sobie z przymiotnikami i rzeczownikami wywodzącymi się od słowa Maghreb. Który z przymiotników jest poprawny: maghrebijski czy maghrebiński, a może maghrebski? Czy mieszkaniec Maghrebu to Maghrebijczyk, Maghrebińczyk czy Maghrebczyk? Czy można zamiast formy Maghreb używać formy spolszczonej – Magreb?
    Dziękuję za odpowiedź i serdecznie pozdrawiam.
    Przymiotnik powinien mieć formę maghrebski, mieszkańca najlepiej nazwać słowem Maghrebczyk. Encyklopedie i słowniki nie podają formy spolszczonej, więc w tekstach przeznaczonych do druku najlepiej pisać Maghreb. Poza tym, np. w tekstach internetowych, zapis Magreb nie powinien nikogo razić.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 17.06.2008

    indyjski i hinduski

    Proszę o wyjaśnienie zakresu użycia przymiotników indyjski i hinduski. Czy możemy używać określenia indyjski w odniesieniu do osób, w znaczeniu ‘pochodzący z Indii’, czy też w tym znaczeniu można użyć tylko przymiotnika hinduski?
    Z góry dziękuję za odpowiedź.
    Przymiotnik indyjski pochodzi od Indie, a może się łączyć z rzeczownikami, które nawiązują do tego państwa, np. odzież indyjska ‘wyprodukowana w Indiach’, rząd indyjski ‘kierujący Indiami’, występuje też w nazwach własnych, np. Ocean Indyjski.
    Drugi z przymiotników pochodzi od wyrazu hindus ‘wyznawca hinduizmu’ lub Hindus (rzadko Indus) ‘mieszkaniec Indii’. W pierwszym znaczeniu może wystąpić w wyrażeniach mędrzec hinduski, klasyczny taniec hinduski, w drugim np. w połączeniach typu asceci hinduscy, muzułmanie hinduscy.
    W praktyce językowej przymiotnik hinduski w drugim znaczeniu miesza się z przymiotnikiem indyjski, co chyba nieuniknione. Wskazane by jednak było dążenie do precyzji znaczeniowej.
    Wnioski: Możemy używać określenia indyjski w odniesieniu do osób, powiemy np. indyjski pisarz, indyjska aktorka, a w większości wypadków nawet powinniśmy używać tego przymiotnika, bo wyrażenia hinduski pisarz, hinduska aktorka mogą nie być jednoznaczne (nie wiemy, czy nawiązują do narodowości czy związków kulturowych).

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 11.01.2008

    Swół

    Witam,
    kolejne pytanie z serii „odmiana nazwisk”. Czy odmieniając nazwiska pochodzące od rzeczowników (np. wół => Swół), korzystamy z wzorca stosującego się do rzeczownika (np. Swołem, Swole itp.)? Jaka jest poprawna odmiana przez przypadki nazwiska Swół?
    Z góry dziękuję za odpowiedź
    Nazwiska o formie identycznej z rzeczownikami pospolitymi mogą mieć zwykle odmianę identyczną z tymi rzeczownikami, np. Gołąb, Gołębia, lub swoistą, z pominięciem oboczności (a przynajmniej większości z nich), np. Gołąb, Gołąba.
    Przykład podany w pytaniu nie jest najlepszy, skoro od wół w dopełniaczu mamy wołu (a rzeczowniki męskoosobowe mają w dopełniaczu i bierniku tylko końcówkę ‑a). Posługiwanie się analogią jest mimo to sensowne, por. np. odmianę wyrazów anioł, Paweł. W związku z tym: DB. Swoła, C. Swołowi, N. Swołem, Ms. Swole.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 18.01.2007

    nazwy gier

    Nazwy popularnych gier piszemy małymi literami (szachy, warcaby, domino). Czy zasada ta obowiązuje też w nazwach gier: memory, eurobiznes? A czy tak piszemy nazwy gier typu: „Skojarzenia”, „Hugo”, „Piłkarzyki”, „Grzybobranie”, „Wielka wyprawa”, „Klątwa faraona”?
    Wyrazy odnoszące się do gier mogą być rzeczownikami pospolitymi, np. szachy, brydż, pasjans, mogą też być nazwami własnymi, np. Saper, Tomb Raider, Fortepian (pasjans). W tym drugim wypadku są to indywidualne nazwy gier, na ogół nadane przez producentów.
    W pewnych wypadkach zasadna może być dwojaka pisownia, np. Brydż to nazwa własna jednego z programów komputerowych do gry w brydża.
    O ile mogłem ustalić, memory to pewien rodzaj gier, choć niewykluczone, że także nazwa własna jakiejś jej odmiany. Z kolei Eurobiznes zgodnie z podaną zasadą powinniśmy pisać wielką literą, podobnie też Hugo, Grzybobranie, Wielka wyprawa, Klątwa faraona. Użycia wielkich liter w nazwach gier nie regulują nasze przepisy ortograficzne, toteż nie można wykluczyć zapisów Wielka Wyprawa, Klątwa Faraona. Cudzysłowu nie trzeba stosować.
    Pozostałe nazwy – piłkarzyki i skojarzenia – zapiszemy małymi literami.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 13.02.2004

    Jan Kowalska, Piotr Biała?

    Ostatnimi czasy mnoży się (o dziwo – w miarę legalnie!) używanie przez kobiety nazwisk w formie męskiej, typu Zofia Biały, Anna Zimny. Moim zdaniem jest to paranoja, ale ciekaw jestem, jak zapatrują się na to językoznawcy, jak również na... prawdopodobną sytuację odwrotną (wszak mąż zgodnie z prawem może przyjąć nazwisko żony!): Jan Kowalska, Piotr Biała itp.
    Pozdrawiam serdecznie!
    Używanie przez kobiety nazwisk w formie męskiej szerzy się całkiem legalnie, nie tylko „w miarę”. Obyczaj ten jest powszechnie przyjęty i bardzo rzadko zdarza się, by ktoś go nie akceptował. Wprawdzie nazwiska takie, jak podane, pochodzą od przymiotników, lecz funkcjonując jako nazwiska, są rzeczownikami. Zrywa się więc ich więź z podstawą, zmienia ich funkcja, toteż łatwo akceptujemy nieodmienność żeńskich nazwisk typu Biały, Zimny.
    Owszem, mąż może przyjąć nazwisko żony, toteż podane przez Pana formy są możliwe i zapewne zgodne z prawem. Nie są jednak zgodne ze zwyczajem językowym, toteż się ich nie używa.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 24.03.2003

    odmiana nazwisk

    Proszę Państwa, dziękując za okazane mi zrozumienie, proszę o kolejną autorytatywną radę w kwestii odmiany nazwisk polskich, a to:
    1. Jak postępować z obocznością w nazwiskach typu Gołąb, Kocioł, Kozioł? Tzn. kiedy Gołębia, Kotła, Kozła, a kiedy Gołąba, Kocioła czy Kozioła?
    2. Czy w nazwiskach jednosylabowych typu Dąb, Mech nadal obowiązuje zasada, iż pisownia nazwisk polskich opiera się na tych samych przepisach, co pisownia wyrazów pospolitych?
    3. Jak odmienić nazwisko Samojeden? Powyższe budzi tyleż emocji noszących te nazwiska, co konsternacji zwracających się do nich. A na argument, ze ich nazwisko się... nie odmienia, no cóż, opadają nie tylko ręce...
    Za życzliwość dziękuję.
    E.
    Ad 1. Nazwiska o formie takiej samej jak rzeczowniki pospolite, np. Gołąb, Kocioł, Kozioł, mogą mieć dwojaką odmianę:
    a) identyczną z rzeczownikami pospolitymi, a więc: pana Gołębia, Kotła, Kozła itd.,
    b) specyficzną, z pominięciem oboczności występujących wewnątrz nazwiska, to znaczy: do pana Gołąba, Kocioła, Kozioła itd. Uwaga: w nazwiskach mających więcej niż jedną sylabę zachowujemy tzw. ruchome e, np. Wróbel, pana Wróbla.
    Wiadomo, iż na ogół posiadacze takich nazwisk preferują drugi wzorzec odmiany (przyczyny nietrudno zrozumieć), z tego m.in. względu opowiadam się za tym, żeby uznać go za podstawowy.

    Ad 2. Zasadniczo pisownia rodzimych nazw własnych, nie tylko nazwisk, powinna opierać się na tych samych przepisach, co pisownia wyrazów pospolitych. Dotyczy to w głównej mierze nowych nazw, ponieważ istnieją nazwy o pisowni utrwalonej, których formy nie należy zmieniać, np. nazwisko Dembowski. Wydaje mi się jednak, że w pytaniu chodziło także o problemy z odmianą. Zgodnie z tym, co powiedzieliśmy w p. 1., odmieniamy: pana Dąba, Mecha itd.

    Ad 3. Nazwisko Samojeden powinno się odmieniać według deklinacji rzeczownikowej, podobnie jak wyrazy blondyn, Stefan, to znaczy: pana Samojedena, panu Samojedenowi, z panem Samojedenem, o panu Samojedenie.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 14.10.2002

    Erbel

    Dyrektor liceum nazywał się Erbel. Kolejne pokolenia uczniów chodziły do Erbla. Czy wszyscy popełnialiśmy błąd? Czy w dopełniaczu powinno być Erbla czy Erbela (Engel – Engela)? Jeśli powinno być Erbela, to czy forma powszechnie przyjęta może być uznana za warunkowo poprawną?
    Z poważaniem,
    Wojciech Kurek
    Zachowaniem bądź pominięciem samogłoski w kończącym niektóre nazwiska elemencie ‑el rządzą następujące prawidłowości:
    1) W nazwiskach rodzimych, które mają formę identyczną z rzeczownikami pospolitymi, ‑e‑ zanika, np. Wróbel – Wróbla. Jeśli nazwisko nie jest identyczne z takim rzeczownikiem, wówczas zachowujemy tę głoskę, np. Lelewel – Lelewela.
    2) W nazwiskach obcych dobrze u nas zadomowionych zwykle dochodzi do pominięcia ‑e‑, np. Hegel – Hegla. Często jednak głoskę tę zachowujemy, zwłaszcza w nazwiskach francuskich (Fernandel – Fernandela) i w nazwiskach rzadziej spotykanych, np. Kinkel – Kinkela.
    W świetle tych faktów wydaje się, że za wzorcową należałoby uznać odmianę Erbel – Erbela (analogia do nazwiska Engel może tu mieć zastosowanie), tak też najprawdopodobniej nazwisko to odmienią osoby z zewnątrz. Nie przeszkadza to jednak stosowaniu form typu chodzić do Erbla, ponieważ jest to użycie środowiskowe, a nazwisko Erbel wśród uczniów i absolwentów liceum jest z pewnością „dobrze zadomowione”. Ważną okolicznością uzasadniającą stosowanie form do Erbla, w Erblu jest i to, że wyrażenia takie stanowią składnik szkolnej tradycji.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

 



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88