znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1 - 2 z 2 znalezionych

  • 25.06.2007

    cipa i cipka

    Witam serdecznie.
    Na stronie: http://sjp.pwn.pl/lista.php?co=cipka podane jest następujące znaczenie słowa cipka:
    1. pot. «kura, zwłaszcza młoda»
    2. posp. «żeński organ płciowy»
    3. posp. «o kobiecie, zwłaszcza niezbyt mądrej i traktowanej głównie jako obiekt seksualny».
    Bardzo chciałabym się dowiedzieć, jaka jest etymologia tego słowa w znaczeniu nr 2 i od kiedy zaczęto go w takim znaczeniu używać. W jaki sposób znaczenie nr 1 (pochodzące od cip-cip: pot. «wykrzyknik używany w celu przywołania ptactwa domowego») „ewoluowało” w znaczenie nr 2? Nie widzę żadnego związku pomiędzy nimi.
    I jeszcze jedno pytanie. Dlaczego wyraz cipa (względem którego wyraz cipka – jak sądzę – jest zdrobnieniem) jest zaklasyfikowany jako wulgarny, natomiast cipka – nie. Bo, poprzez analogię, to tak, jakby słowo łapka było przyjęte w pospolitym użyciu, natomiast łapa było już nieprzyzwoite i wulgarne.
    Z góry dziękuję za odpowiedź. A w zasadzie to dziękuję za całą Poradnię Językową, bo to jedyne chyba miejsce, gdzie mogę uzyskać odpowiedzi na moje pytania.
    Sądzę, że chodzi tu o dwa etymologicznie różne wyrazy: rzeczownik w znaczeniu 1 to słowo o charakterze onomatopeicznym; pochodzi od wykrzyknika – zawołania na ptactwo domowe, zwłaszcza na kurczątka. Natomiast w znaczeniu 2 i 3 jest to rzeczownik utworzony od czasownika, por. jednokrotny ćpać, wielokrotny cipać 'jeść żarłocznie, napychać się; napychać, wpychać' (zob. Etymologiczny słownik języka polskiego A. Bańkowskiego, t. 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000).
    I sprawa ostatnia: kwalifikatory. Każdy słownik stosuje własny system kwalifikatorów; przy korzystaniu ze słownika należy się z nim zapoznać. Kwalifikator posp. zawiera negatywną ocenę stylistyczną wyrazu. Różnica w ocenie stylistycznej wyrazu podstawowego i wyrazu pochodnego (odczuwanego jako zdrobnienie) wynika stąd, że formanty, które są interpretowane jako deminutywne (hipokorystyczne), np. -ka, często łagodzą negatywną ekspresję wyrazu podstawowego.

    Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

  • 17.12.2003

    obrzympała

    Dzień dobry!
    Chciałbym się od Państwa dowiedzieć czegoś o etymologii wyrazu obrzympał (może obrzympała?). Spotkałem się z nim w filmie Wniebowzięci z niezapomnianym duetem Himilsbach-Maklakiewicz. Było to w dialogu dwóch dorożkarzy, z których jeden zadaje pytanie: „Na kogo czekasz?” , drugi zaś odpowiada: „Na takich dwóch obrzympałów”.
    Za wszelkie informacje na ten temat z góry serdecznie dziękuję.
    Kamil Jaśkiewicz
    Niestety, niewiele mogę powiedzieć na temat wyrazu obrzympał(a). Jest to zapewne wyraz złożony (por. stpol. i gwarowe obrzym- 'olbrzym' oraz pała 'głowa'), utworzony na wzór świszczypała, skurczypała (zapisane w słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego), o silnym nacechowaniu ekspresywnym, nowy.
    Serdecznie pozdrawiam
    Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

    Obrzępała to jeden z bardzo wielu wyrazów gwarowych, który w ostatnich latach przez polszczyznę podmiejską i miejską przeniknął do języka ogólnego. Słowo to pochodzi od czasowników obrzępić lub obrzępać ‘postrzępić (zwykle w odniesieniu do odzieży)’, notowanych przez dialektologów w połowie XX w. z okolic Łęczycy, Sieradza i Konina (dane z kartoteki Słownika gwar polskich IJP PAN w Krakowie).
    Wyraz obrzępała (-ym- w przytoczonym dialogu filmowym jest gwarowym odpowiednikiem ortograficznego -ę-) utworzono za pomocą przyrostka -ał(a), jak np. guzdrała, jąkała, bazgrała czy krzykała. W polszczyźnie miejskiej wyraz obrzępała zanotował już w 1975 r. Janusz Anusiewicz, współautor z Jackiem Skawińskim Słownika polszczyzny potocznej (PWN, 1996), wyraźnie w związku z obrzępać: ‘człowiek chodzący w podartym, zniszczonym, nędznym ubraniu’. Obrzępałę odnajdujemy również w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. S. Dubisza (PWN, 2003), gdzie zdefiniowano go następująco: „pot. posp. osoba nieokrzesana i mająca niechlujny wygląd”. Z poszukiwań internetowych wynika, że można by powyższe definicje obrzępałów (obrzępał) uzupełnić o komponent ‘nie stroniąca od alkoholu’.

    Artur Czesak, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków

 



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88