znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1 - 8 z 8 znalezionych

  • 2.04.2012

    pisownia wyrazów użytych przenośnie

    Witam,
    w tekście, który poprawiam, znalazłam zdanie: „Nie chcę potykać się ciągle o pieluchę, która cię podrywała”. Wyraz pielucha odnosi się tu do konkretnej osoby – młodej kobiety, o której już wcześniej była mowa. Jak mam ten wyraz pisać: dużą czy małą literą, w cudzysłowie, a może kursywą?
    Magdalena Godlewska
    Na pewno nie wielką literą, bo takie słowo wyglądałoby jak przydomek albo nazwisko. Lepiej też nie używać cudzysłowu, gdyż stworzy on takie wrażenie, jakby autor sądził, że ma nieinteligentnych czytelników, którym trzeba pokazać, gdzie tekst mają rozumieć dosłownie, a gdzie przenośnie. Z kolei kursywa może sugerować mylnie, że słowo jest obce, przeniesione żywcem z innego języka. Tymczasem pielucha to pielucha i jeśli nawet chodzi na podryw, to dajmy jej to robić bez cudzysłowu, wielkiej litery i innych sztuczek.
    Jeśli czytelników taka strategia zaintryguje i zaczną czytać redagowany przez Panią tekst tak jak np. Stepy akermańskie – „Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu,/ Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi” – to tym lepiej.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 28.04.2009

    nie(o)publikowany

    Czy jest rożnica między przymiotnikami niepublikowany i nieopublikowany? Jeśli tak, to jaka?
    Dziękuję.
    Praca niepublikowana jest jak niemalowane deski: nie chodzi o to, że ktoś jej w danym momencie nie publikuje, lecz o to, że nie została opublikowana. Niepublikowany więc to zazwyczaj synonim słowa nieopublikowany.
    Znaczenie, które tu mamy na myśli, można nazwać rezultatywnym. Jest możliwe użycie słowa niepublikowany także w znaczeniu procesualnym, np. np. „Książki teraz niepublikowane kiedyś były w masowej sprzedaży”. Do niedawna w zdaniu tym należałoby zastosować pisownię rozdzielną: „Książki teraz nie publikowane kiedyś były w masowej sprzedaży”. Zróżnicowanie pisowni zaprzeczonych imiesłowów było bowiem skorelowane z ich znaczeniem. Obecnie dawna pisownia odchodzi w zapommnienie, więc coraz częściej będziemy się zastanawiali, co to są prace niepublikowane: takie, których ktoś nie publikuje, czy takie, których ktoś nie opublikował.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 4.04.2009

    słowa mylone i mylnie rozumiane

    Szanowni Państwo,
    będę niezmiernie wdzięczna za pomoc w interpretacji następującego zagadnienia: „Wyrazy mylone i źle rozumiane”, np. irracjonalny to jest 'pozarozumowy', a nie 'absurdalny', por. też adaptować i adoptować, lipny i lipowy, owocny i owocowy itp. Jest to dla mnie bardzo ważne.
    Z góry dziękuję.
    Podobnie brzmiące wyrazy, o jakie Pani pyta, to tzw. paronimy. Nie wiem, na czym mogłaby polegać nasza pomoc. Może na informacji, że w ofercie PWN znajduje się Słownik paronimów, czyli wyrazów mylonych autorstwa dwojga profesorów z Uniwersytetu Śląskiego, Małgorzaty Kity i Edwarda Polańskiego?
    Czym innym są wyrazy źle rozumiane. Niektóre osoby sądzą, że oportunista to człowiek stawiający czemuś opór, podczas gdy słownikowe użycie tego wyrazu, wciąż przeważające w zwyczaju społecznym, to 'człowiek bez stałych zasad, gotowy zrobić wszystko dla doraźnych korzyści'. O tym, że termin komisja skrutacyjna bywa źle rozumiany, świadczy nawet jego błędna pisownia przez ó (zgodnie z tą błędną interpretacją komisja taka dokonuje skrótów, podczas gdy w rzeczywistości oblicza ona głosy w głosowaniu, a swoja nazwę bierze od łacińskiego scrutatio 'badanie'). Niektóre znaczenia, dawniej uważane za błędy, z czasem jednak zostały usankcjonowane – stosunkowo niedawno stało się tak z pasjonatem (dawniej człowiekiem wpadającym w pasję, dziś zwykle takim, który ma jakąś pasję) oraz sensatem (dawniej człowiekiem nadmiernie poważnym, dziś również doszukującym się wszędzie sensacji). O wyrazach źle rozumianych i takich, które na naszych oczach zmieniają lub zmieniły znaczenie, można poczytać w poradnikach językowych lub choćby w Słowniku wyrazów kłopotliwych.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 22.09.2007

    czarno-biała sytuacja

    Witam,
    czy poprawne jest wyrażenie: sytuacja czarno-biała i jak właściwie należy je zapisać? Ja spotkałam się z nim właśnie w takiej formie, ale jeśli sytuacja jest jednocześnie i czarna, i biała, to chyba traci sens, o który chodzi w wyrażeniu.
    Pozdrawiam
    Aneta
    Na ogół mówimy, że sytuacja nie jest czarno-biała, czyli że jest bardziej skomplikowana, niż się wydaje lub niż ktoś ją przedstawia. Nie jest czarno-biała, to znaczy ma różne odcienie, a przenośnie – różne aspekty, które powinny być brane pod uwagę.
    Pisownia z dywizem jest uzasadniona tu w takim samym stopniu jak w wypadku czarno-białej telewizji. A nawet bardziej, gdyż czarno-biała telewizja ma różne odcienie szarości, których w czarno-białej sytuacji brak.
    Alternatywą dla pisowni z dywizem byłaby pisownia łączna. Jednak słowo czarnobiały – rozumiane przez analogię do słów typu szarozielony – musiałoby oznaczać kolor biały z czarnym odcieniem. Takie słowo dopiero traciłoby sens.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 9.11.2005

    „czarny pijar”

    Co znaczy tak modne obecnie sformułowanie czarny pijar? W którym słowniku można znaleźć to hasło?
    „Czarny pijar” (pisownia fonetyczna) to nie pijar w czarnym habicie, lecz niegodziwe, szkalujące przedstawianie kogoś lub czegoś. Nazwa pochodzi od skrótu PR 'public relations', a więc powinna być pisana czarny PR.
    Ostatnio można zauważyć, że wielu polityków na jakiekolwiek zarzuty odpowiada: „To jest czarny PR”. Osoby publiczne powinny sobie przyswoić tę nazwę, bo – jak widać – może być ona uniwersalną bronią przeciw wszelkiej krytyce.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 11.01.2005

    bardacha

    Witam. Co oznacza słowo bardacha, tudzież bardaszka? Spotkałem się z nimi w języku potocznym, lecz nie do końca potrafię sobie uzmysłowić ich sensu.
    Dziękuję za wyjaśnienia i pozdrawiam.
    Bardacha to wyraz najczęściej używany w znaczeniu ‘awantura’, np. „5 suk i 3 radiowozy przyjechaly heee szczegoly tylko dla koleszkow i wtajemniczonych ale bardacha” [pisownia oryginału]. Często jest też stosowany jako słowo wyrażające ekspresję i ocenę (głównie negatywną), a odnoszący się do różnych obiektów, np. „Na wodzie stoi bardacha o nazwie Rubin” [chodzi o jacht]. Innym utrwalonym znaczeniem jest ‘ubikacja, ustęp’, np. „Naprawdę, nawet zapuszczony wychodek na wsi, taka wolnostojąca bardaszka, jest przy tym zakładzie perfumerią...”, w tym wypadku (a może i w pozostałych) jest to zapożyczenie z gwary więziennej. Cytaty z tekstów internetowych.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 21.12.2004

    solidoid

    Witam!
    Nurtuje mnie słowo solidolid zawarte w słownikach ortograficznych PWN-u (i nie tylko); w Leksykonie naukowo-technicznym PWN-u (we wszystkich wydaniach tegoż) piszą o nim solidoid..., więc teraz sam nie wiem, gdzie jest błędna pisownia? – solidolid czy solidoid?
    Dziękuję za rozwianie moich wątpliwości c[:-D
    Ten wyraz fachowy powinien być – tak zakładam – internacjonalizmem, a więc funkcjonować w takiej samej lub podobnej formie w wielu językach. W angielskojęzycznych publikacjach internetowych odnalazłem solidoid, występujący właśnie w tekstach naukowo-technicznych (napotkałem wprawdzie też na solidolid, ale z różnych powodów trzeba ten zapis zignorować).
    A poza tym w sprawach fachowych lepiej polegać na słowniku specjalistycznym. Wniosek: powinno być solidoid.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 29.05.2002

    filip w konopiach

    Zauważyłem pewną niekonsekwencję w Słowniku Języka Polskiego zamieszczonym w Internecie. Otóż przy słowie filip (ponoć tak gwarowo określa się zająca, ale chyba gdzieś na dawnych Kresach) przytoczono wyrwać się jak filip z konopi, przy konopiach zaś napisano Filip z dużej litery. Kto więc siedział w tych konopiach - zając czy człowiek o imieniu Filip?
    Zając. W związku z tym uzasadniona jest pisownia małą literą.

    Mirosław Bańko

 



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88