znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 51 - 60 z 1106 znalezionych

  • 30.12.2013

    specjalne prezenty

    Dzień dobry,
    chciałabym poprosić o pomoc w rozstrzygnięciu sporu dotyczącego użycia słowa specjalny. Czy w zdaniu „X ma dla słuchaczy specjalne prezenty” jedyną interpretacją jest to, że są to prezenty, których nie dostanie nikt inny poza słuchaczami, czy też można „specjalność” odnieść do cech prezentów – niecodzienne/wyjątkowe prezenty zaproponowane słuchaczom?
    Z góry dziękuję za pomoc.
    Basia K.
    Nie wiadomo, może być i tak, i tak (zwłaszcza gdy nie znamy X-a i nie wiemy, czego się po nim spodziewać).

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 28.12.2013

    ani pole, ani dwór

    W jaki sposób, omijając kwestię preferencji regionalnych (dwór vs pole), można w miarę naturalnie wyrazić to, że ktoś wychodzi na zewnątrz? Wychodzenie z domu odpada, bo piszę o ludziach, którzy rezydują w pałacach.
    Łączę wyrazy szacunku
    D.
    Nie skreślałbym formy na dwór tylko dlatego, że w Małopolsce mówi się na pole. Pierwsza z tych form uchodzi za ogólnopolską, jeśli więc ludzie, o których Pani pisze, nie pochodzą z Małopolski, to wychodząc z pałacu, mogą mówić: „Idę na dwór”. Tym bardziej może tak o nich mówić narrator.
    O inną naturalną formę jest trudno: „Wyszedł na zewnątrz” ujdzie, ale „Idę na zewnątrz” brzmi sztucznie. W zależności od architektury i otoczenia pałacu można szukać jeszcze innych rozwiązań, np. „Wyszli do ogrodu”, „Wybiegła na dziedziniec” albo po prostu „Wymknął się za drzwi”.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 28.12.2013

    pod kątem

    Witam.
    Bardzo proszę o określenie, czy podane zdanie jest napisane poprawnie. Chodzi mi przede wszystkim o zwrot pod kątem psychologicznym, za który zostałam skarcona przez wykładowcę.
    Pod kątem psychologicznym jest to potwierdzeniem jego siły charakteru i pewności siebie.
    Pozdrawiam i proszę o szybką odpowiedź.
    Zgadzam się z wykładowcą. Wyrażenie pod kątem jako takie nie jest złe, ale wymaga odpowiedniego kontekstu. Można rozpatrywać coś pod jakimś kątem, można oceniać coś pod kątem np. praktycznych korzyści – ogólnie biorąc, wyrażenie to wymaga kontekstu, który odwołuje się do sytuacji patrzenia na coś i opiera na metaforze pojęciowej: „Patrzeć na coś w jakiś sposób to rozumieć to w taki sposób”. W Pani zdaniu takiego kontekstu zabrakło. Można je poprawić na kilka sposobów, nie zmieniając sensu, na przykład:
    Pod względem psychologicznym jest to potwierdzeniem jego siły charakteru i pewności siebie.
    W sensie psychologicznym jest to potwierdzeniem jego siły charakteru i pewności siebie.
    Z psychologicznego punktu widzenia jest to potwierdzeniem jego siły charakteru i pewności siebie.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 23.12.2013

    zejść na dół

    Witam.
    Pytań o pleonazmy było już bez liku, na jednym z portali poświęconych pisaniu wynikła jednak dyskusja dotycząca schodzenia. Jak wiemy, schodzenie w dół to masło maślane, co jednak ze schodzeniem na dół? Dla mnie to również pleonazm, niektórzy jednak go bronią stwierdzając, że w tym złożeniu dół nie jest określeniem kierunku, tylko miejsca. Co na to Pan Profesor?
    Pozdrawiam,
    Anna Grzanek
    W Narodowym Korpusie Języka Polskiego są 473 przykłady zwrotu zejść na dół (w różnych formach odmiany) i nieco mniej, bo „tylko” 74 przykłady zwrotu zejść w dół. Te liczby każą się zastanowić, czy warto się spieszyć z wyrokiem potępiającym.
    Jest jeszcze podobny przykład u Mickiewicza: „Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi” oraz – też podobny, choć o przeciwstawnym znaczeniu – fragment do ćwiczeń oddechowych i wokalnych: „Wschodzi słonko coraz wyżej...”. Język jest pełen pleonazmów i większość z nich nie razi, w każdym razie nie tak, jak przywoływane wielekroć cofnąć się do tyłu (w NKJP tylko kilka wystąpień).

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 21.12.2013

    Jak nazwać kogoś, kto lubi jeść słodycze? W języku angielskim jest wyrażenie to have a sweet tooth. Czy jest odpowiednik w polskim?
    Może po prostu łasować albo łasuchować (rzadszy wariant, nieobecny w słownikach)? Albo być łasuchem?

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 21.12.2013

    rzemiosło i rzemieślnictwo

    Dzień dobry,
    chciałbym zapytać czy wyrazy rzemiosło i rzemieślnictwo oznaczają to samo, czy może różnią się znaczeniem
    Z poważaniem
    Łukasz
    Rzemieślnictwo to rzadki wyraz, w NKJP (w części zrównoważonej) ma raptem pięć wystąpień (dla porównania rzemiosło ma ich ponad 3000). Słownik Doroszewskiego informuje, że rzemieślnictwo jest w jednym znaczeniu synonimem rzemiosła, a w drugim artystycznego lub naukowego wyrobnictwa. Potwierdza to – mimo że skromny – materiał NKJP, por. „Czy praca przy serialu daje Pani jakąś satysfakcje artystyczną czy jest to czyste rzemieślnictwo?”. Różnicę zaciera jednak to, że rzemiosło to nie tylko praca rzemieślników, ale też „technika lub umiejętność potrzebna w jakiejś działalności, zwłaszcza artystycznej” (Inny słownik języka polskiego PWN) oraz wytwory takiej działalności. Można więc doraźnie przeciwstawiać sobie „prawdziwą sztukę” i „czyste rzemiosło”, deprecjonując to drugie, i nie trzeba wcale w tym celu sięgać po mało znane słowo rzemieślnictwo.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 20.12.2013

    blokada czy blokowanie?

    Szanowna Redakcjo,
    czy wyrażenie blokada... przez w zdaniu „Ta czynność jest niedozwolona z powodu blokady użytkownika przez właściciela kanału” jest poprawne, czy należy raczej napisać z powodu zablokowania przez...?
    Serdecznie dziękuję za odpowiedź i życzę Wesołych świąt.
    Żaneta Barska
    Sprawdziłem, co mówi NKJP w odpowiedzi na kwerendę ”blokada** przez” (dwie gwiazdki w wyszukiwarce PELCRA gwarantują uwzględnienie wszystkich form danego wyrazu). Jest tu kilka przykładów z osobowym sprawcą, które nie budzą moich wątpliwości, por. „(...) blokada przez Niemców kosztowała życie 800 000 mieszkańców (...)” (Dziennik Polski) lub „Wojskom sudańskim udało się też przełamać kilkuletnią blokadę przez partyzantów Dżuby – głównego miasta południa” (Gazeta Wyborcza). Jeśli uwzględnić wolne miejsce między słowem blokada a przyimkiem przez (np. blokada dróg przez ludność cywilną), przykładów jest więcej. Nie zmienia to jednak zasadniczo postaci rzeczy, gdyż blokowanie przez oraz blokowanie (...) przez są jeszcze liczniejsze.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 20.12.2013

    legitymujący komentarz

    Dzień dobry,
    pewna moja znajoma pod pewnym zdjęciem zamieszczonym w internecie przeczytała komentarz: „Wyglądasz legitymująco”. Usiedliśmy w gronie humanistów, dumaliśmy długo, ale poza wspólną konstatacją, że chodzi zapewne o interferencję z językiem angielskim, nie doszliśmy do żadnych wniosków odnośnie znaczenia i odcienia przytoczonego zwrotu. Czy mogliby Państwo pomóc rozstrzygnąć, czy aby autor – personalnie lub lingwistycznie – nie obraził osoby figurującej na zdjęciu?
    Pozdrawiam,
    Jacek
    Sądzi Pan, że podstawą było angielskie legitimately 'słusznie, legalnie'? Nawet przy takim założeniu podpis trudno zrozumieć.
    A może legitymująco znaczy 'zgodnie z kanonami fotografii paszportowej', czyli 'jak na legitymacji'? Nie mogę tego sprawdzić, gdyż wyszukiwarka Google nie odnajduje zacytowanego komentarza. Najwidoczniej z jej punktu widzenia opisane zdarzenie nie wygląda „legitymująco”.
    O ewentualnych skutkach towarzyskich czy prawnych – obraził czy nie obraził? – nie mogę się wypowiadać, za mało mam danych.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

    1. 20.12.2013
      Dwie osoby niezależnie od siebie zwróciły mi uwagę, że źródłem przysłówka legitymująco w zdaniu „Wyglądasz legitymująco'' może być angielskie legit. Ten potoczny przymiotnik określa w zasadzie coś zgodnego z prawem i odpowiada polskiemu czysty (por. czysty interes) lub prawdziwy 'nie podrobiony, nie sfałszowany'. Bywa jednak używany też na określenie czegoś, co mówiący ocenia jako szczególnie dobre, por. hasło legit w Urban Dictionary. W zależności więc od intencji, którą tylko kontekst może pomóc odgadnąć, zdanie „Wyglądasz legitymująco'' może być albo pochwałą, albo ironiczną, kąśliwą uwagą.
      Za tym, że chodzi raczej o to drugie, przemawiają ironiczne użycia zwrotu seems legit w wymienionym słowniku, a także oparte na tym zwrocie memy internetowe, por. „reklamę'' kremu wygładzającego zmarszczki lub komputera z systemem Windows 7.

      MB

  • 14.12.2013

    ojciec macochy

    Witam serdecznie,
    ostatnimi czasy zastanawiam się, czy jest jakaś przyjęta nazwa dla ojca macochy. Druga żona ojca to macocha, a jego córka z pierwszego małżeństwa to pasierbica dla macochy. Czy istnieje jakaś nazwa ojca macochy dla pasierbicy i jak to wygląda w drugą stronę.
    Pozdrawiam
    System nazw pokrewieństwa i powinowactwa rodzinnego był w dawnej polszczyźnie bardzo rozbudowany. Obejmował około 600 jednostek leksykalnych. Dokonujące się zmiany społeczne, obyczajowe, a zwłaszcza dezintegracja rodów znalazły odzwierciedlenie w postaci radykalnego ograniczenia tego zasobu leksykalnego. Na początku XX w. było ponad 70, a we współczesnej polszczyźnie w powszechnym użyciu pozostaje niewiele ponad 20 nazw.
    Postawione pytanie dotyczy nazw stopni tzw. pokrewieństwa (niepełnego) zastępczego. Podstawowe terminy z tego zakresu to:
    • macocha 'druga żona ojca względem jego dzieci z poprzedniej żony', inaczej: druga matka, macoszka, macoszysko; por. także określenia: macoszyć 'być drugą żoną ojca', macochować 'postępować po macoszemu';
    • ojczym 'drugi mąż matki', inaczej: ojciec ojczymowi (w opozycji do ojca rodzonego), ojczak, drugi ojciec, półrodzic; por. też ojcować 'zastępować ojca';
    • ojczym i macocha, inaczej: półrodzice;
    • pasierb 'syn męża albo syn żony z poprzedniego małżeństwa', inaczej: ojczymak macoch, macoszak;
    • pasierbica 'córka męża albo córka żony z poprzedniego małżeństwa';
    • półbrat 'brat zrodzony z tego samego ojca, ale z innej matki, albo z tej samej matki, ale z innego ojca'; inaczej: półrodzony brat, przyrodni brat;
    • półsiostra 'siostra zrodzona z tego samego ojca, ale z innej matki, albo z tej samej matki, ale z innego ojca'; inaczej: półrodzona siostra, przyrodnia siostra;
    • naddziad (region.) 'ojciec ojczyma lub macochy dla pasierba lub pasierbicy'; inaczej drugi dziad(ek), nowy dziadek;
    • nadbaba (region.) 'matka ojczyma lub macochy dla pasierba lub pasierbicy'; inaczej: druga baba/babcia, nowa babcia;
    • pasierba i pasierbic (region.) 'córka i syn pasierba/pasierbicy'.
    W różnych okresach historycznych i w różnych regionach te ostatnie nazwy miały różne znaczenia.

    Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

  • 14.12.2013

    noktorama

    Szanowna Poradnio
    Co to jest noktorama? Słowo znalazłem w jednej z powieści Sebalda. Z kontekstu wynika, że chodzi o jakieś pomieszczenie lub przestrzeń w ogrodzie zoologicznym. W słownikach a także w Internecie nie występuje takie określenie.
    Pozdrawiam
    W słownikach ani encyklopediach wyrazu tego nie znalazłem, ale internetu Pan chyba nie docenia. Na pewnej stronie można wręcz znaleźć definicję: „Im Noktorama konnte man die nachaktiven Tiere bei Tag beobachten”. Strona nie budzi zaufania (zamiast nachaktiven powinno być nachtaktiven), więc i poprawnej postaci noktoramy nie jestem pewien. Chodzi o pomieszczenie, które w polskich ogrodach zoologicznych określa się jako pawilon zwierząt nocnych. Może ktoś z czytelników Poradni zna polską nazwę tego miejsca i jej źródło?

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88