znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1083 - 1092 z 1124 znalezionych

  • 19.11.2001

    paramilitarny

    Proszę o wyjaśnienie znaczenia słowa paramilitarny, ponieważ w żadnej z posiadanych przeze mnie encyklopedii nie mogę się doszukać definicji tegoż słowa.

    Dziękuję i pozdrawiam,
    Gabriel.
    Słowo paramilitarny nie jest terminem naukowym ani nazwą własną, więc jego definicji lepiej szukać w słownikach. Zwykle mówimy o paramilitarnych oddziałach lub organizacjach, tzn. takich, które są zorganizowane podobnie jak wojsko, ale formalnie nie należą do armii (np. członkowie paramilitarnej bojówki faszystowskiej). Coś, co jest właściwe takim oddziałom lub organizacjom, też można określić jako paramilitarne (np. paramilitarny charakter Służby Więziennej).
    Istnieje więcej wyrazów na para-, które nazywają lub określają coś, co ma cechy czegoś innego, ale ściśle biorąc tym nie jest. Na przykład: paramedycyna, parapsychologia, paradokumentalny, paraliteracki.

    Mirosław Bańko

  • 12.11.2001

    wszeteczeństwo

    Mam problem z określenim znaczenia słowa wszeteczeństwo - proszę o pomoc.
    Wszeteczeństwo to słowo przestarzałe, oznaczające zachowanie lub postępowanie nieprzyzwoite i gorszące. Oto przykład: "Bo jeśli utratnik albo pijanica słyszy, iż to ludzie ganią, iż to wszeteczeństwem a na poły niecnotą zową, a jako to jest rzecz i ohydna, i szkodliwa, o, już mu się barzo ony rozmowy nie podobają, już krzywo pogląda, już pod stół spluwa, choć mu nie trzeba, już łbem strząsa, jako źrzebiec, kiedy mu wędzidło w gębę kładą, już mu się ona biesiada nic nie podoba" (Mikołaj Rej, Żywot człowieka poćciwego).

    Mirosław Bańko

  • 29.10.2001

    niecierpiętliwy

    Co znaczy wyraz niecierpiętliwy i jaka jest jego etymologia? Za odpowiedź z góry serdecznie dziękuję.
    Słowo niecierpiętliwy ma - albo raczej miało, gdyż już nie jest używane - trzy znaczenia: (1) 'niecierpliwy', (2) 'nie podlegający cierpieniom', (3) 'obojętny, nieczuły'. Oprócz nich Słownik języka polskiego (tzw. warszawski) w tomie 3 z 1904 roku podaje jeszcze termin lekarski guz niecierpiętliwy i odsyła go do słowa kaszak.
    Niecierpiętliwy pochodzi od przymiotnika cierpiętliwy, mającego znaczenia przeciwstawne. Ten ostatni jest pochodzenia czeskiego (zob. Etymologiczny słownik języka polskiego prof. Andrzeja Bańkowskiego, t. 1).

    Mirosław Bańko

  • 24.10.2001

    pozyskać - uzyskać

    Ostatnio często czytam o pozyskaniu samolotu wielozadaniowego, pozyskaniu nowego uzbrojenia. Czy użycie słowa pozyskać w takim znaczeniu jest poprawne?
    Nie budzi wątpliwości łączenie czasownika pozyskać z nazwami osób (pozyskać kogoś znaczy 'uczynić go nam przychylnym') ani z rzeczownikami takimi, jak sympatia, zaufanie, przychylność, poparcie (w ich kontekście pozyskać znaczy 'zdobyć'). Natomiast w połączeniach z nazwami przedmiotów, surowców lub informacji radzi się używać w zamian czasownika uzyskać lub zdobyć. Ten ostatni byłby odpowiedni w przytoczonych przez Panią przykładach.

    Mirosław Bańko

  • 9.10.2001

    pielęgnacyjny - pielęgnujący

    Bardzo proszę o wyjaśnienie różnicy: olejek pielęgnacyjny a olejek pielęgnujący. Dziękuję serdecznie.
    Słowo pielęgnacyjny pochodzi od pielęgnacja, natomiast pielęgnujący - od pielęgnować. O kremach, szminkach i innych kosmetykach mówimy, używając słowa pielęgnacyny, a nie słowa pielęgnujący.

    Mirosław Bańko

  • 27.09.2001

    słuch i narząd słuchu

    Czy poprawna jest forma zaburzony słuch, uszkodzony słuch, czy uszkodzony narząd słuchu?
    Zarówno pierwsza, jak i trzecia forma jest poprawna, choć nie są one równoznaczne. Zaburzony słuch to ograniczona zdolność słyszenia, która - zdaje się - nie musi być wynikiem uszkodzenia narządu słuchu. Druga forma, tj. uszkodzony słuch, nie jest najszczęśliwsza, gdyż słuch nie jest organem, który może ulec uszkodzeniu.

    Mirosław Bańko

  • 12.09.2001

    rozchwianie znaczeniowe

    Witam serdecznie,

    Chciałbym zapytać, cóż to jest rozchwianie znaczeniowe? Jak rozumieć ten termin, z którym spotkałem się pewnego razu, a który nie był wówczas zdefiniowany? Czy jest to jakiś oficjalny, funkcjonujący termin językoznawstwa? Czym różni się od przesunięcia znaczeniowego?
    Pozdrawiam,

    Piotr
    Rozchwianie znaczeniowe nie jest terminem językoznawczym, lecz tylko obrazowym określeniem stanu, w jakim znajdują się czasem pewne wyrazy, gdy ich znaczenie ewoluuje tak, że nie bardzo wiadomo, w którym znaczeniu danego wyrazu użyto. Dobrym przykładem jest słowo handicap, które może oznaczać zarówno korzystną sytuację utrudniającą komuś osiągnięcie jakiegoś celu, jak i niekorzystną sytuację utrudniającą komuś osiągnięcie jakiegoś celu. Na przykład dla jednej drużyny handicapem (=ułatwieniem) jest gra na własnym boisku, podczas gdy dla drugiej drużyny handicapem (=utrudnieniem) jest boisko cudze. Tak używane słowo handicap wywodzi się ze sportu, gdzie oznacza umyślne stworzenie korzystniejszych warunków słabszemu zawodnikowi w celu wyrównania szans. Mamy więc w jednym słowie i przykład na przesuniecie znaczeniowe (od sytuacji stworzonej celowo do sytuacji niekoniecznie celowej), i przykład na rozchwianie znaczenia.

    Mirosław Bańko

  • 10.09.2001

    mecenas, sponsor i ...

    Szanowny Panie Profesorze,
    Czy dopuszczalne jest użycie określeń donator oraz mecenas w odniesieniu do instytucji wspierającej finansowo konferencję naukową? Chciałabym uniknąć pojęć ofiarodawca i darczyńca, których nie lubię.
    Serdecznie dziękuję za wskazówki,

    Joanna Binienda
    Pani Joanno,
    Oba wyrazy, które Pani lubi, mogą być użyte. Donator to raczej ktoś, kto coś ofiarował, nawet raz. Mecenas wspiera jakąś działalność, opiekuje się kimś dłużej. Jeśli sponsor (bo i takie słowo, dziś rozpowszechnione, może być użyte) finansuje konferencję, zasługuje na najładniejsze wyrazy.
    Z poważaniem -

    Jerzy Bralczyk

  • 10.09.2001

    nazwy pokrewieństwa

    Moje pytanie dotyczy koligacji rodzinnych. Mianowicie: żona brata to bratowa, mąż siostry – szwagier; ale siostra żony? brat żony? I odwrotnie: brat męża i siostra męża?
    Ciekawi mnie również powiązanie dzieci z dalszą rodziną. Czy brat mamy to wujek, a brat taty to stryj? A żona brata mamy? Mąż siostry mamy?
    Bardzo dziękuję za odpowiedź w tej nurtującej mnie kwestii.

    Emilia Maćczak
    Dla jasności podajemy dłuższe zestawienie:
    • żona brata - bratowa
    • mąż siostry - szwagier
    • brat żony - szwagier
    • siostra żony - szwagierka
    • siostra męża - szwagierka
    • brat mamy - wuj
    • mąż siostry mamy - wuj
    • brat ojca - stryj (często nazywany też wujem)
    • żona brata mamy (czyli wuja) - wujenka (często nazywana też ciotką)
    • żona brata ojca (czyli stryja) - stryjenka (często nazywana też ciotką)
    • córka siostry - siostrzenica
    • córka brata - bratanica
    • syn siostry - siostrzeniec
    • syn brata - bratanek
    • żona syna - synowa
    • mąż córki - zięć
    • ojciec męża lub żony - teść
    • matka męża lub żony - teściowa
    System nazw pokrewieństwa był dawniej dużo bardziej skomplikowany. Do dziś zachowały się po nim niezrozumiałe dla więszości Polaków nazwy: dziewierz, świekra, synowiec...

    Mirosław Bańko

  • 6.09.2001

    kształt i funkcja

    Jaka jest różnica między szklanką i filiżanką?
    Różnica dotyczy ich kształtu i przeznaczenia. Na przykład filiżanka jest mała i tradycyjnie zrobiona z porcelany, gdyż służy nie tyle do tego, aby się z niej napić, ile do tego, aby nią celebrować picie. Natomiast szklanka jest duża i przezroczysta, dlatego dobrze się z niej pije np. soki owocowe, które ładnie w niej wyglądają. O związku między kształtem rzeczy a jej funkcją przekonująco pisała prof. Anna Wierzbicka. Wiedzą też o nim dzieci, które - gdy je zapytać, co to jest piłka - powiedzą: to takie okrągłe, które można toczyć, kopać i rzucać.

    Mirosław Bańko



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88