znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1 - 10 z 50 znalezionych

  • 11.05.2014

    stosować – do czego czy na co?

    Szanowni Państwo,
    czy poprawne jest użycie czasownika stosować i jego imiesłowu stosowany z przyimkiem na? Materiał stosowany na budowę domu czy do budowy domu? Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN podaje: „materiał na budowę domu”, ale w powyższych przypadkach jest jeszcze imiesłów stosowany.
    Z wyrazami szacunku
    Magdalena Misuno
    Chcąc wskazać obiekt, możemy użyć obu przyimków, por. „Surowe ziemniaki w medycynie ludowej od wieków stosowano na suchą, łuszczącą się skórę” i „(...) kryteria wywodzące się z systemu mimetycznego nie były w zasadzie stosowane do liryki”. Chcąc wskazać czynność, sięgamy po przyimek do, np. „Część uzdatnianej wody jest stosowana do irygacji wzgórz (...)” lub „Cechą wyróżniającą te maszyny spośród innych stosowanych do robót ziemnych jest to, że pracę wykonują bez zmiany położenia względem urobiska” (wszystkie przykłady za NKJP).

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 5.12.2013

    w Pucku i w Łucku

    Czy w zdaniach typu „Byłam w Warszawie, (w) Krakowie, (w) Poznaniu” należy przed każdym członem powtarzać przyimek w?
    Na szczęście nie ma takiego obowiązku, choć względy natury estetycznej (np. w tytule niniejszej porady) mogą przemawiać za powtórzeniem przyimka. Ponadto, jeśli w jednym szeregu występują nazwy z różnymi przyimkami, powtórzenie przyimka jest konieczne: „Byłam w Warszawie, na Śnieżce, w Łodzi...”.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 28.10.2013

    drzwi do... czy drzwi od...?

    Które wyrażenie jest poprawne – drzwi od pokoju czy drzwi do pokoju? Np. w zdaniu „Piotr uchylił drzwi od (do?) sąsiedniego pokoju”.
    Częściej drzwi występują z przyimkiem do, ale są wyjątkowe konteksty, w których przyimek od jest co najmniej tak samo częsty lub nawet przeważa liczebnie, np. drzwi od samochodu i drzwi od windy. Nasuwa mi się podejrzenie, że o drzwiach do czegoś mówi się z perspektywy osoby, która zamierza przejść przez drzwi, aby dostać się do jakiegoś miejsca, lub choćby zajrzeć przez nie do wnętrza, a o drzwiach od czegoś z perspektywy osoby, która nie ma zamiaru przez drzwi przechodzić ani zaglądać. Domysł ten jednak wymaga sprawdzenia.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 16.09.2013

    w czwartek w sierpniu

    Dlaczego mówimy w czwartek, w wakacje, w wigilię (biernik), ale w sierpniu, w roku 2013, w trzecim kwartale (miejscownik)?
    Najkrótsza odpowiedź na tak postawione pytanie jest następująca: mówimy w czwartek, w wakacje, w wigilię (biernik), ale w sierpniu, w roku 2013, w trzecim kwartale (miejscownik), bo taki jest zwyczaj językowy.
    A odpowiadając nieco szerzej, należy wyjaśnić, że pytanie dotyczy funkcji składniowej przyimka w. Należy on do grupy tzw. przyimków podstawowych, pierwotnych. Jest w polszczyźnie dziedzictwem poprzednich epok językowych: prasłowiańskiej i praindoeuropejskiej. Charakteryzuje się szerokim zakresem funkcji składniowych i znaczeniowych. Tworzy m.in. wyrażenia określające czas. Może się łączyć z rzeczownikami (lub innymi wyrazami w funkcji rzeczowników) w bierniku i w miejscowniku (czyli rządzi biernikiem i miejscownikiem). Zasady repartycji tego rządu nie są jednoznacznie określone. Charakterystycznym zjawiskiem są formy oboczne, por. np. w tym dniu i w ten dzień; w dniu ślubu i w dzień ślubu; w złym czasie i w zły czas; w tym czasie i w ten czas.
    Często zdarza się tak, że przyimek w łączy się z rzeczownikiem w bierniku, jeżeli towarzyszy mu przydawka, por. np. w złotą polską jesień, w noc poślubną (grudniową), w dzień ślubu (powrotu), a z rzeczownikiem w miejscowniku, jeżeli rzeczownik ten jest bez przydawki, np. w jesieni, w nocy, w dniu.
    Podane w pytaniu przykłady wskazują odmienną regułę: w czwartek, w wakacje (bez przydawki, biernik), ale w roku 2013, w trzecim kwartale (z przydawką, miejscownik). Nie ma więc jednej reguły określającej, kiedy przyimek w rządzi biernikiem, a kiedy miejscownikiem, nawet tylko w zakresie wyrażeń temporalnych.

    Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

  • 4.09.2013

    pozycja zaimka względnego który

    Dzień dobry,
    często spotykam się z takimi konstrukcjami: „Mówi do Diany, w której salonie właśnie przestawiła meble”. Czy nie powinno być: „Mówi do Diany, w salonie której właśnie przestawiła meble”?
    Dziękuję.
    Zaimek względny który umieszczamy z zasady tuż po rzeczowniku, tak więc tylko pierwsze z dwóch zdań przytoczonych w pytaniu jest poprawne. Jak widać, przed zaimkiem znalazł się przyimek i to jest właściwie jedyny seryjny wyjątek od zasady, którą sformułowałem wyżej.
    Kłopot sprawiają niektóre wyrażenia przyimkowe podlegające leksykalizacji, np. przy pomocy. Zgodnie z regułą powinniśmy napisać np. „Mówi do Diany, przy której pomocy właśnie przestawiła meble”, ale silne zespolenie członów wyrażenia przyimkowego sprawia, że mamy ochotę napisać: „Mówi do Diany, przy pomocy której właśnie przestawiła meble”. Uważam, że w tego rodzaju konstrukcjach należy aprobować oba warianty szyku.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 16.06.2013

    jako

    Mam pytanie dotyczące użycia słowa jako między dwoma rzeczownikami. Czy zawsze powinno się zachowywać przypadek wynikający z czasownika przed i po wyrazie jako? Na przykład:
    1. Używać [kogo? czego?] pestycydów jako [kogo? czego?] środka do ochrony przed owadami.
    2. Stosować [kogo? co?] pestycydy jako [kogo? co?] środek do...
    Czy istnieją sytuacje, w których możliwe jest użycie dwóch różnych przypadków? Na przykład:
    Używać [kogo? czego?] pestycydów jako [KOGO? CO?] środek do...
    Dziękuję za pomoc.
    Spójnik jako powinien łączyć człony o tej samej wartości kategorii przypadka: Jan jako kierownik działu..., Jana jako kierownika działu..., Janowi jako kierownikowi działu..., z Janem jako kierownikiem działu.... Zdanie, które przytoczył Pan na końcu pytania, jest źle zbudowane.
    Istnieje też przyimek jako, rządzący mianownikiem, np. „Dotyczy to osób występujących w procesie jako oskarżyciele posiłkowi” (za ISJP), ale nie wpływa to na ocenę przykładu zamykającego pytanie.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 14.06.2013

    na zamek czy do zamku?

    Dzień dobry!
    Wycieczka na zamek Czocha czy wycieczka do zamku Czocha?
    Pozdrawiam
    Rafał Kowalski
    Na zamek może znaczyć 'na teren zamku', do zamku zaś – 'do wnętrza zamku'. Jeśli zależy Panu na precyzji, można sięgnąć po jeden albo drugi przyimek, zależnie od sytuacji. Różnica między nimi jednak często się zaciera i nawet widząc przed sobą ruiny na wzgórzu, możemy powiedzieć: „Chodźmy na zamek” albo „Chodźmy do zamku”. To drugie zdanie nie będzie oczywiście zachętą do zwiedzania zamkowych wnętrz, można je traktować jako wskazanie kierunku.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 28.05.2013

    złożony przyimek na początku zdań względnych

    Szanowni Państwo!
    Proszę o interpretację cytatu z Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny PWN (2006): „Zaimek który [...] może być poprzedzony tylko przyimkiem lub wyrażeniem przyimkowym: za pomocą, na podstawie, na mocy, w braku, w razie”.
    Czy traktować to wyszczególnienie jako listę zamkniętą i pisać np. w którego skład wchodził (zamiast: w skład którego wchodził), w których wypadku (zamiast: w wypadku których), w którego ramach (zamiast: w ramach którego) itp.?
    Nie sądzę, aby ta lista była wyczerpująca, np. jest na niej wyrażenie za pomocą, a nie ma przy pomocy, mimo że ich własności są podobne, a może identyczne. Skonstruowanie wyczerpującej listy byłoby zresztą trudne, gdyż tego rodzaju wyrażenia wykazują różny stopień leksykalizacji: niektóre mogą być uważane właściwie już za przyimki, inne mają tylko niektóre cechy przyimków, w dodatku ocena ich statusu zależy od przyjętych kryteriów.
    Z NKJP wynika, że konstrukcje w skład którego, w wypadku których, w ramach którego są częstsze niż w którego skład, w których wypadku, w którego ramach.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 19.05.2013

    na placówce dyplomatycznej czy w placówce dyplomatycznej?

    Czy formy na placówce dyplomatycznej i w placówce dyplomatycznej są równie dobre, a może różnią się znaczeniem? O wiele częściej używa się chyba tej pierwszej, taki tytuł ma nawet opowiadanie Tadeusza Różewicza z tomu Wycieczka do muzeum.
    W placówce mówimy znacznie częściej niż na placówce, ale nie każdego kontekstu to dotyczy. W szczególności na placówce dyplomatycznej jest częstsze niż w placówce dyplomatycznej.
    Różnice w preferencjach dla przyimka w vs. na próbowano tłumaczyć topografią miejsca, por. na stadionie, ale raczej w hali (sportowej), choć na hali (w górach). Ogólnie biorąc, przyimek w sugeruje, że przestrzeń jest zamknięta, na – że otwarta. Nie jest to jednak jedyne kryterium decydujące o wyborze, czasem mówi się ogólnikowo o „czynnikach leksykalnych”, co w istocie oznacza, że poszczególne wyrazy mają swoje, często trudne do wyjaśnienia, upodobania, i jeśli widać w tym jakiś porządek, to na zasadzie analogii (słowa podobne zachowują się podobnie), a nie silnych, kategorialnych reguł.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 21.03.2013

    w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej

    Dzień dobry,
    mam wątpliwość językową. Nie wiem, które sformułowanie jest poprawne: „Studiuję w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej” czy „Studiuję na Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej”? Wiadomo wszak, że studiuje się na uniwersytecie i na wyższej uczelni, a licealiści uczą się w szkole, a nie na szkole. Jednak PWSZ-ety to przecież uczelnie wyższe.
    Proszę o pomoc w rozwiązaniu dylematu. Z góry dziękuję,
    Mateusz.
    Studiuje Pan w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej, podobnie jak uczniowie szkół podstawowych i średnich. O tych, którzy odbywają studia na uniwersytecie i na wyższej uczelni, można powiedzieć też, że studiują w uniwersytecie i w wyższej uczelni. Przyimek w nadaje tym formułom brzmienie bardziej oficjalne.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

 



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88