znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1 - 10 z 49 znalezionych

  • 5.12.2013

    w Pucku i w Łucku

    Czy w zdaniach typu „Byłam w Warszawie, (w) Krakowie, (w) Poznaniu” należy przed każdym członem powtarzać przyimek w?
    Na szczęście nie ma takiego obowiązku, choć względy natury estetycznej (np. w tytule niniejszej porady) mogą przemawiać za powtórzeniem przyimka. Ponadto, jeśli w jednym szeregu występują nazwy z różnymi przyimkami, powtórzenie przyimka jest konieczne: „Byłam w Warszawie, na Śnieżce, w Łodzi...”.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 28.10.2013

    drzwi do... czy drzwi od...?

    Które wyrażenie jest poprawne – drzwi od pokoju czy drzwi do pokoju? Np. w zdaniu „Piotr uchylił drzwi od (do?) sąsiedniego pokoju”.
    Częściej drzwi występują z przyimkiem do, ale są wyjątkowe konteksty, w których przyimek od jest co najmniej tak samo częsty lub nawet przeważa liczebnie, np. drzwi od samochodu i drzwi od windy. Nasuwa mi się podejrzenie, że o drzwiach do czegoś mówi się z perspektywy osoby, która zamierza przejść przez drzwi, aby dostać się do jakiegoś miejsca, lub choćby zajrzeć przez nie do wnętrza, a o drzwiach od czegoś z perspektywy osoby, która nie ma zamiaru przez drzwi przechodzić ani zaglądać. Domysł ten jednak wymaga sprawdzenia.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 16.09.2013

    w czwartek w sierpniu

    Dlaczego mówimy w czwartek, w wakacje, w wigilię (biernik), ale w sierpniu, w roku 2013, w trzecim kwartale (miejscownik)?
    Najkrótsza odpowiedź na tak postawione pytanie jest następująca: mówimy w czwartek, w wakacje, w wigilię (biernik), ale w sierpniu, w roku 2013, w trzecim kwartale (miejscownik), bo taki jest zwyczaj językowy.
    A odpowiadając nieco szerzej, należy wyjaśnić, że pytanie dotyczy funkcji składniowej przyimka w. Należy on do grupy tzw. przyimków podstawowych, pierwotnych. Jest w polszczyźnie dziedzictwem poprzednich epok językowych: prasłowiańskiej i praindoeuropejskiej. Charakteryzuje się szerokim zakresem funkcji składniowych i znaczeniowych. Tworzy m.in. wyrażenia określające czas. Może się łączyć z rzeczownikami (lub innymi wyrazami w funkcji rzeczowników) w bierniku i w miejscowniku (czyli rządzi biernikiem i miejscownikiem). Zasady repartycji tego rządu nie są jednoznacznie określone. Charakterystycznym zjawiskiem są formy oboczne, por. np. w tym dniu i w ten dzień; w dniu ślubu i w dzień ślubu; w złym czasie i w zły czas; w tym czasie i w ten czas.
    Często zdarza się tak, że przyimek w łączy się z rzeczownikiem w bierniku, jeżeli towarzyszy mu przydawka, por. np. w złotą polską jesień, w noc poślubną (grudniową), w dzień ślubu (powrotu), a z rzeczownikiem w miejscowniku, jeżeli rzeczownik ten jest bez przydawki, np. w jesieni, w nocy, w dniu.
    Podane w pytaniu przykłady wskazują odmienną regułę: w czwartek, w wakacje (bez przydawki, biernik), ale w roku 2013, w trzecim kwartale (z przydawką, miejscownik). Nie ma więc jednej reguły określającej, kiedy przyimek w rządzi biernikiem, a kiedy miejscownikiem, nawet tylko w zakresie wyrażeń temporalnych.

    Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

  • 4.09.2013

    pozycja zaimka względnego który

    Dzień dobry,
    często spotykam się z takimi konstrukcjami: „Mówi do Diany, w której salonie właśnie przestawiła meble”. Czy nie powinno być: „Mówi do Diany, w salonie której właśnie przestawiła meble”?
    Dziękuję.
    Zaimek względny który umieszczamy z zasady tuż po rzeczowniku, tak więc tylko pierwsze z dwóch zdań przytoczonych w pytaniu jest poprawne. Jak widać, przed zaimkiem znalazł się przyimek i to jest właściwie jedyny seryjny wyjątek od zasady, którą sformułowałem wyżej.
    Kłopot sprawiają niektóre wyrażenia przyimkowe podlegające leksykalizacji, np. przy pomocy. Zgodnie z regułą powinniśmy napisać np. „Mówi do Diany, przy której pomocy właśnie przestawiła meble”, ale silne zespolenie członów wyrażenia przyimkowego sprawia, że mamy ochotę napisać: „Mówi do Diany, przy pomocy której właśnie przestawiła meble”. Uważam, że w tego rodzaju konstrukcjach należy aprobować oba warianty szyku.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 16.06.2013

    jako

    Mam pytanie dotyczące użycia słowa jako między dwoma rzeczownikami. Czy zawsze powinno się zachowywać przypadek wynikający z czasownika przed i po wyrazie jako? Na przykład:
    1. Używać [kogo? czego?] pestycydów jako [kogo? czego?] środka do ochrony przed owadami.
    2. Stosować [kogo? co?] pestycydy jako [kogo? co?] środek do...
    Czy istnieją sytuacje, w których możliwe jest użycie dwóch różnych przypadków? Na przykład:
    Używać [kogo? czego?] pestycydów jako [KOGO? CO?] środek do...
    Dziękuję za pomoc.
    Spójnik jako powinien łączyć człony o tej samej wartości kategorii przypadka: Jan jako kierownik działu..., Jana jako kierownika działu..., Janowi jako kierownikowi działu..., z Janem jako kierownikiem działu.... Zdanie, które przytoczył Pan na końcu pytania, jest źle zbudowane.
    Istnieje też przyimek jako, rządzący mianownikiem, np. „Dotyczy to osób występujących w procesie jako oskarżyciele posiłkowi” (za ISJP), ale nie wpływa to na ocenę przykładu zamykającego pytanie.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 14.06.2013

    na zamek czy do zamku?

    Dzień dobry!
    Wycieczka na zamek Czocha czy wycieczka do zamku Czocha?
    Pozdrawiam
    Rafał Kowalski
    Na zamek może znaczyć 'na teren zamku', do zamku zaś – 'do wnętrza zamku'. Jeśli zależy Panu na precyzji, można sięgnąć po jeden albo drugi przyimek, zależnie od sytuacji. Różnica między nimi jednak często się zaciera i nawet widząc przed sobą ruiny na wzgórzu, możemy powiedzieć: „Chodźmy na zamek” albo „Chodźmy do zamku”. To drugie zdanie nie będzie oczywiście zachętą do zwiedzania zamkowych wnętrz, można je traktować jako wskazanie kierunku.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 28.05.2013

    złożony przyimek na początku zdań względnych

    Szanowni Państwo!
    Proszę o interpretację cytatu z Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny PWN (2006): „Zaimek który [...] może być poprzedzony tylko przyimkiem lub wyrażeniem przyimkowym: za pomocą, na podstawie, na mocy, w braku, w razie”.
    Czy traktować to wyszczególnienie jako listę zamkniętą i pisać np. w którego skład wchodził (zamiast: w skład którego wchodził), w których wypadku (zamiast: w wypadku których), w którego ramach (zamiast: w ramach którego) itp.?
    Nie sądzę, aby ta lista była wyczerpująca, np. jest na niej wyrażenie za pomocą, a nie ma przy pomocy, mimo że ich własności są podobne, a może identyczne. Skonstruowanie wyczerpującej listy byłoby zresztą trudne, gdyż tego rodzaju wyrażenia wykazują różny stopień leksykalizacji: niektóre mogą być uważane właściwie już za przyimki, inne mają tylko niektóre cechy przyimków, w dodatku ocena ich statusu zależy od przyjętych kryteriów.
    Z NKJP wynika, że konstrukcje w skład którego, w wypadku których, w ramach którego są częstsze niż w którego skład, w których wypadku, w którego ramach.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 19.05.2013

    na placówce dyplomatycznej czy w placówce dyplomatycznej?

    Czy formy na placówce dyplomatycznej i w placówce dyplomatycznej są równie dobre, a może różnią się znaczeniem? O wiele częściej używa się chyba tej pierwszej, taki tytuł ma nawet opowiadanie Tadeusza Różewicza z tomu Wycieczka do muzeum.
    W placówce mówimy znacznie częściej niż na placówce, ale nie każdego kontekstu to dotyczy. W szczególności na placówce dyplomatycznej jest częstsze niż w placówce dyplomatycznej.
    Różnice w preferencjach dla przyimka w vs. na próbowano tłumaczyć topografią miejsca, por. na stadionie, ale raczej w hali (sportowej), choć na hali (w górach). Ogólnie biorąc, przyimek w sugeruje, że przestrzeń jest zamknięta, na – że otwarta. Nie jest to jednak jedyne kryterium decydujące o wyborze, czasem mówi się ogólnikowo o „czynnikach leksykalnych”, co w istocie oznacza, że poszczególne wyrazy mają swoje, często trudne do wyjaśnienia, upodobania, i jeśli widać w tym jakiś porządek, to na zasadzie analogii (słowa podobne zachowują się podobnie), a nie silnych, kategorialnych reguł.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 21.03.2013

    w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej

    Dzień dobry,
    mam wątpliwość językową. Nie wiem, które sformułowanie jest poprawne: „Studiuję w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej” czy „Studiuję na Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej”? Wiadomo wszak, że studiuje się na uniwersytecie i na wyższej uczelni, a licealiści uczą się w szkole, a nie na szkole. Jednak PWSZ-ety to przecież uczelnie wyższe.
    Proszę o pomoc w rozwiązaniu dylematu. Z góry dziękuję,
    Mateusz.
    Studiuje Pan w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej, podobnie jak uczniowie szkół podstawowych i średnich. O tych, którzy odbywają studia na uniwersytecie i na wyższej uczelni, można powiedzieć też, że studiują w uniwersytecie i w wyższej uczelni. Przyimek w nadaje tym formułom brzmienie bardziej oficjalne.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 15.02.2013

    przez około pięć minut

    Szanowni Państwo,
    chciałbym się dowiedzieć, jaką formę przybiera liczebnik pięć w następującym zdaniu: „Oglądałem telewizję przez około 5 [pięć czy pięciu?] minut”. Z jednej strony mamy przez [pięć minut], a z drugiej – około [pięciu minut]. Który przyimek odgrywa tu nadrzędną rolę i dlaczego?
    Z góry dziękuję za odpowiedź.
    Łączę wyrazy szacunku
    Dominik
    W wyrażeniu przez około tylko przez jest przyimkiem, około zaś partykułą. Rzeczownik, jak zwykle, dostosowuje się do wymagań przyimka: „Oglądałem telewizję przez około pięć minut”.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

 



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88