znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 891 - 900 z 1427 znalezionych

  • 9.03.2006

    rozstrzeń

    Interesuje mnie, jakiego rodzaju jest słowo rozstrzeń. Należy ono do terminologii medycznej (np. rozstrzeń komory serca, rozstrzenie / rozstrzenia oskrzeli). Poza tym chciałbym wiedzieć, jak brzmi dopełniacz słów kończących się na ‑cyt (np. limfocyt – powinno być limfocytu czy limfocyta?).
    Z góry dziękuję za odpowiedź,
    Konrad Zawadka
    Medyczny termin rozstrzeń jest rodzaju żeńskiego, wyrazu tego używa się w połączeniach rozstrzeń lewokomorowa, ostra rozstrzeń serca i podobnych. W związku z tym w liczbie mnogiej należy używać formy rozstrzenie.
    Wyrazy z zakończeniem ‑cyt, np. cenocyt, erytrocyt, zwykle przybierają końcówkę ‑u, tzn. cenocytu, erytrocytu.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 8.03.2006

    akademia

    Która nazwa jest bardziej poprawna: Akademia Biegowa czy Akademia Biegania?
    Zasadniczo obie konstrukcje są poprawne, por. Akademia Teologiczna i Akademia Wychowania Fizycznego. Ponieważ jednak bieganie bardziej mi się kojarzy z wysiłkiem fizycznym niż z refleksją duchową, opowiadam się za nazwą Akademia Biegania.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 28.02.2006

    liczba pojedyncza czy mnoga?

    Dzień dobry, próbowaliśmy ostatnio w gronie znajomych rozstrzygnąć problem: kopiowanie (ucinanie) psom ogona czy ogonów? Opowiedziałam się za pierwszą wersją, bo psom ogonów sugerowałoby posiadanie przez psa więcej niż jednego ogona. Kierowałam się też analogią do operacji serca kilkunatu chorych (no bo chyba nie operacja serc). Czy miałam rację? Ale co z „Czapki z głów!”? Jaka ogólna zasada rządzi w tych przypadku liczbą?
    Małgorzata
    „Czapki z głów” to już związek frazeologiczny, a związków frazeologicznych się nie „poprawia”, nawet jeśli wydają się nielogiczne. Co do psich ogonów i operacji serca to całkowicie się z Panią zgadzam. Ogólnej reguły jednak nie sformułuję, bo musiałaby być dość subtelna. Zauważmy, że wprawdzie psy mają ogon, ale ludzie chodzą w płaszczach. A więc różnicy formalnej nie towarzyszy tu różnica znaczeniowa (każdy pies ma tylko jeden ogon i każdy człowiek chodzi tylko w jednym płaszczu, przynajmniej w danym momencie).

    Mirosław Bańko, PWN

  • 23.02.2006

    kłopotliwe daty

    Spotykam się z dwoma systemami opisu przedziału dat, dokładnie – dziesięcioleci. Chcę się upewnić, jaki opis słowny jest prawidłowy, czyli np. rok 1953 to są lata pięćdziesiąte XX wieku czy lata sześćdziesiąte XX wieku. Jak sprawa z prawidłowym opisem słownym ma się np. w takich datach, jak 2005 rok, 2016 rok?
    Czy ww. temat jest tak samo traktowany jak zapis wieków (wiadomo, że rok 1456 to wiek XV, a nie XIV), czyli zaokrągla się w gorę??
    Dekady mają inny zapis niż stulecia. Rok 1456 należy do wieku XV, ale do lat 50. tego wieku, a nie 60.
    Nie ma „lat ątych” ani „lat nastych”, wiec z przyporządkowaniem roku 2005 lub 2016 do analogicznie określonej dekady będzie kłopot. Obecnie żyjemy w pierwszej dekadzie XXI wieku, za dwadzieścia lat będziemy (mam nadzieję) żyli w trzeciej dekadzie i wtedy będzie można powiedzieć: „Mamy lata dwudzieste XXI wieku”.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 21.02.2006

    wnioskować

    Witam,
    proszę o informację, czy powszechnie dziś stosowany zwrot wnioskować o jest poprawny. Mam na myśli takie formy, jak wnioskować o podwyżkę, posłowie wnioskowali o przerwę w obradach itp. Wszelkie dostępne mi źródła podają jedynie znaczenie 'wyciągać wnioski'.
    Popzdrawiam,
    Bogdan Szczepański
    Wnioskować ma dwa znaczenia: starsze 'wyciągać wniosek' i nowsze 'stawiać wniosek'. Trudno je pomylić, gdyż pojawiają się w różnych kontekstach, a mianowicie wnioskować z czegoś o czymś i wnioskować o coś. Dlatego obiekcje wobec drugiego z nich uważam za nieuzasadnione.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 15.02.2006

    w klatkach schodowych?

    Witam,
    która z form jest poprawna: w klatkach schodowych czy na klatkach schodowych, np. w wyrażeniu „układ kamienia na posadzkach w klatkach schodowych”?
    Wybór przyimka zależy – jak by powiedział uczony semantyk – od sposobu konceptualizacji. Jeśli klatkę schodową wyobrażamy sobie jako przestrzeń zamkniętą, to możemy użyć przyimka w, częściej jednak – dziesięciokrotnie częściej! – używamy w tym kontekście przyimka na. Wybór mógłby paść na ten ostatni, ale w podanym przez Panią przykładzie przyimek na już jest, a jego powtórzenie może być odebrane jako niezręczne. Jednym słowem, racje są podzielone i nie wiadomo, czym się kierować: czy konceptualizacją, czy frekwencją, czy stylistyczną elegancją? Osobiście chyba zdecydowałbym się na podwójne na, ale wybór należy do Pani.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 11.02.2006

    konstrukcje z liczebnikami

    Które ze sformułowań jest prawidłowe i dlaczego: „Pierwsze | pierwszych pięć osób, które zadzwoni | zadzwonią, otrzyma | otrzymają nagrodę”?
    Dziękuję za pomoc,
    Maja Adena
    Rozważmy na początek prostsze przykłady: „Pierwszych pięć osób otrzyma nagrodę” albo „Pierwsze pięć osób otrzyma nagrodę”. Mamy tu dwie możliwości, ale gdyby liczebnik główny występował przed porządkowym, pozostawałaby tylko jedna: „Pięć pierwszych osób otrzyma nagrodę”.
    Wprowadzenie zdania podrzędnego nie zmieni form wyrazów w zdaniu głównym, można się jedynie wahać, czy „które zadzwoni”, czy „które zadzwonią”. Ponieważ zdania podrzędne tego typu zasadniczo wchodzą w związek zgody z poprzedzającym je rzeczownikiem, opowiadam się za drugą z tych możliwości. A zatem: „Pierwszych pięć osób, które zadzwonią, otrzyma nagrodę” albo „Pierwsze pięć osób, które zadzwonią, otrzyma nagrodę”, albo „Pięć pierwszych osób, które zadzwonią, otrzyma nagrodę”.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 9.02.2006

    zapis liczebników

    Szanowni Państwo, chciałam jeszcze raz zapytać o pisownię liczebników – czy w jednym tekście, a nawet na jednej stronie można napisać liczebniki za pomocą słów i cyfr. Np. „W więzieniach było tysiące osób. Dwie trzecie skazanych wraca do więzienia, 20 % nieletnich i 55 % dorosłych”, „W ośrodkach zamkniętych jest dwa miliony (czy 2 mln?) uchodźców”, „Jedna na czterdzieści dwie osoby choruje na raka”, „4 tys. więźniów pozostanie tam do końca życia”.
    Dziękuję za pomoc,
    Małgorzata Płazowska
    Zapis liczebników jest tylko w ograniczonym stopniu regulowany zasadami ortografii. Ważniejsze znaczenie mają przyjęte zasady redagowania tekstów.
    Istotna jest na przykład zasada konsekwentnego użycia różnych form. W związku z tym np. liczebniki porządkowe należy zapisywać w sposób jednolity i konsekwentny, tzn. w całym tekście albo słownie, albo cyframi.
    Zapisem liczebników rządzi ponadto zasada czytelności, nie została ona wprawdzie dotąd sformułowana wprost, ale w praktyce językowej większe liczby (można uznać, że powyżej stu) zapisuje się zwykle cyframi, mniejsze – również słownie, choć przeważają zapisy cyfrowe. Przy liczebnikach z pierwszej dziesiątki najczęściej stosujemy zapis słowny, np. jeden na trzech, nie 1 na 3 (również ze względu na jednoznaczność).
    Ponadto istotny jest rodzaj liczebników. Uwaga w akapicie powyżej dotyczy liczebników głównych, chyba też porządkowych, ale liczebniki ułamkowe prawie zawsze zapiszemy słownie, podobnie liczebniki zbiorowe.
    To podstawowe reguły. Przytoczę teraz Pani przykłady, zamieszczając komentarze w nawiasach kwadratowych. „W więzieniach było tysiące [to tzw. liczebnik nieokreślony, konieczny zapis słowny] osób”, „Dwie trzecie [liczebnik ułamkowy] skazanych wraca do więzienia, 20% [podaliśmy jednostkę, wtedy z reguły używamy cyfr, a symbol zapisujemy bez odstępu] nieletnich i 55% [jak poprzednio] dorosłych”, „W ośrodkach zamkniętych jest [może też być: zamknięte są] dwa miliony (czy 2 mln?) [oba warianty są dopuszczalne] uchodźców”, „Jedna na czterdzieści dwie [tylko słownie] osoby choruje na raka”, „4 tys. [cyfrą] więźniów pozostanie tam do końca życia”.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 9.02.2006

    Co to są...?

    „Co to są?” – czy to pytanie jest poprawne, kiedy pytam o coś w liczbie mnogiej?
    Naturalnie. Nie miała takich wątpliwości np. Zapolska, gdy jednej z bohaterek Moralności pani Dulskiej kazała pytać: „Co to są zaburzenia familijne! (...) Powiedz, czy ty pierwsza zaczepiałaś Zbyszka, czy on ciebie?”.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 6.02.2006

    handlarz

    Handlarz jedwabiu czy handlarz jedwabiem? Które z tych wyrażeń jest poprawne?
    Obydwa.

    Mirosław Bańko, PWN



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88