znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1 - 10 z 14 znalezionych

  • 28.03.2012

    super-Ziemia

    Jaką formę powinien mieć dopełniacz liczby mnogiej dla słowa Ziemia w znaczeniu 'inne planety podobne do Ziemi', a dokładniej w nazwie kategorii planet: zuperziemie. Powinno być: „Odkryto wiele superziem”, czy „Odkryto wiele superziemi”?
    Druga kwestia to pisownia: superziemia czy super-Ziemia, spotyka się obie dla określenia planety mającej od 1 do 10 mas Ziemi.
    Znam tylko jeden dopełniacz od słowa ziemia, brzmi on ziem, por. pierwiastki ziem rzadkich lub powrót Ziem Zachodnich do Macierzy. Myślę więc, że choć nie mówi się często o Ziemiach, mając na myśli naszą planetę zwielokrotnioną jakimś cudem, to nawet do niej – czyli do nich – należałoby odnieść formę tych Ziem. Tak samo odmieniałbym super-Ziemie, które do naszej Ziemi są podobne.
    Jeśli chodzi o pisownię, to ogólna zasada przewiduje użycie dywizu, jeśli druga część wyrazu złożonego lub część po przedrostku pisana jest wielką literą, por. pseudo-Polak (hasło z WSO PWN) i stąd super-Ziemia. Nie wiem, czy taka pisownia przeważa w uzusie, ale w każdym razie taką należałoby polecać.

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 5.01.2010

    różności

    Dzień dobry,
    1. Bardzo proszę o odpowiedź, która forma jest poprawna: Miasto stołeczne Warszawa czy Miasto stołeczne Warszawy?
    2. Jak zapisać – Nic nie robienie?
    3. Sprzed 20 lat czy Sprzed 20 laty?
    4. Mandat w wysokości pięćset złotych czy Mandat w wysokości pięciuset złotych?
    Dziękuję i pozdrawiam
    Magda Galińska
    Ad 1. Miasto Stołeczne WarszawaMiasta Stołecznego WarszawyMiastu Stołecznemu Warszawie itd. Odmieniamy wszystkie człony.
    Ad 2. Nierobienie niczego lub „nicnierobienie” (w cudzysłowie na znak, że taka pisownia jest nienormatywna, ew. z wykrzyknikiem w nawiasie: nicnierobienie [!]).
    Ad 3. Sprzed 20 lat, ale przed dwudziestu laty.
    Ad 4. Mandat w wysokości pięciuset złotych.
    Przypominamy zasadę korespondowania z Poradnią: w jednym liście jedno pytanie.

    Mirosław Bańko, PWN

    1. 2.01.2010
      WSO notuje nicnierobienie (bez kwalifikatora pot. czy żart.), jak również nicniemówienie – to już zapewne znak świeżej, acz krzepko krzepnącej normy!

      Michał Gniazdowski

    2. 2.01.2010
      Rzeczywiście, nie przypuszczałem, że mamy tak postępowy słownik. Dalsze poszukiwania pozwoliły znaleźć nicnierobienie w Słowniku ortograficznym języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka z roku 1994 (wyd. XV, wcześniejsze pozostają do sprawdzenia). Mimo to podtrzymuję sugestię, aby słowo to – wyjąwszy ogólnopolskie „Dyktando”, które sprawdza znajomość WSO – przytaczać w cudzysłowie lub z ubezpieczającym wykrzyknikiem.

      MB

    3. 5.01.2010
      Poszukując „nicnierobienia”, zajrzałem jeszcze do SJP Doroszewskiego – i okazuje się, że jest! W suplemencie, razem z „nicnierobem” – próżniakiem:
      nicnierobienie n I blm rzad. «próżnowanie, niezajmowanie się niczym, nieróbstwo»: Dnie wypełniane pracowicie nicnierobieniem, noce spędzane w knajpach. Życie Warsz. 18, 1967.
      Jest też „nicniemówienie", które pojawiło się bodaj dopiero w NSO.

      Michał Gniazdowski

  • 23.03.2008

    pewien żart i nie tylko

    Można powiedzieć: „Oni się prokreowali” czy nie? I jeszcze jedno przy okazji, jeśli można: jak się pisze w końcu niewymagający – właśnie razem, tak jak napisałem, czy osobno? Spotkałem się nie raz, że pisało się osobno, czyli nie wymagający – od czego to zależy? Przy przeciwstawieniach przymiotniki z nie pisze się osobno, ale chyba nie tylko...?
    „Oni się prokreowali” miałoby znaczyć 'urodziło się im dziecko'? Tak powiedzieć można by tylko żartem, podobnie jak mówi się „Oni się rozmnożyli”. Żarty językowe się zużywają z czasem, więc nie dziwi mnie, że swojskie rozmnażanie się zastąpiono prokreowaniem się. Żart jednak nie przestaje być żartem.
    Jeśli chodzi o słowo niewymagający, prosimy zajrzeć do naszego slownika ortograficznego, dostępnego na stronie WWW. Tam w paragrafie [168] wyjaśniono zasady pisowni zaprzeczonych imiesłowów przymiotnikowych. Najkrócej mówiąc, wolno je zapisywać i łącznie, i rozdzielnie, ale pisownia łączna jest dla osób bardziej świadomych językowo, które dawały z nią sobie radę już wcześniej, zanim w 1997 roku dopuszczono dla ułatwienia pisownię łączną (niemal bezwyjątkowo).

    Mirosław Bańko, PWN

  • 11.07.2006

    warszawska giełda i pisownia przedrostków

    Szanowni Państwo,
    chciałbym zapytać o poprawność pisowni określenia warszawskiej giełdy. Czy jako nazwa instytucji jest to nazwa własna, czy jest ona prawidłowa, czy może jej pisownia wygląda następująco: warszawska giełda?
    Chciałbym także zapytać o poprawność pisowni czasownika wy standaryzować. Czy ona jest poprawna? Taką znalazłem w literaturze (różne źródła), czy cząstki wy‑ nie pisze się razem w tym wyrazie?
    Za pomoc serdecznie dziękuję, pozdrawiam
    Marcin
    Pełna nazwa giełdy, o którą Pan Pyta, to Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA. Nazwę można skrócić do 3 początkowych słów, zachowując zapis wielkimi literami, o ile zależy nam na użyciu nazwy własnej. Wyrażenie warszawska giełda (giełda warszawska) nie jest nazwą własną, nie powinno być więc zapisywane wielkimi literami.
    Przedrostek wy‑ piszemy zawsze łącznie, np. wymówić, wyłączyć, a także wystandaryzować.

    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

  • 10.10.2003

    e-mail i wyrazy grzeczności

    Szanowny Panie!
    Odpowiadając na list o spoiler/ spojler, zadał Pan pytanie odnośnie pisania (zapewne i wymowy) słowa e-mail (mejl).Zastanawia mnie, dlaczego po polsku ma to być mejl, a nie e-mejl lub jeszcze lepiej i-mejl (imejl). Czemu opuszczona została litera e, świadcząca o liście elektronicznym, a nie zwykłym?
    Z Poważaniem
    Artur Nowakowski

    P.S. Czy zaczynając list, powinno stawiać się wykrzyknik (Witam!, Szanowny Panie!)? Która pisownia jest poprawna: Z Poważaniem czy Z poważaniem?
    Forma mejl świadczy o dobrym przyswojeniu tego wyrazu przez polszczyznę, co oczywiście wynika z popularności poczty elektronicznej. Literę e zachowaliśmy w nazwie oryginalnej, która zresztą jest też trochę „oswojona”, bo przecież się odmienia. Mamy więc wybór między oficjalnym e-mailem i potocznym mejlem. Na coś trzeba się zdecydować: kompromisowy e-mejl nie bardzo mi się podoba, i-mejl oraz imejl jeszcze mniej. Powinniśmy jednak pamiętać, że są to formy potoczne, a język potoczny w mniejszym stopniu podlega normalizacji i rządzi się sam. Wynalazczość językowa i potrzeba ekspresji są w nim nie mniej ważne niż utarty zwyczaj.
    Nagłówek listu możemy zamykać wykrzyknikiem lub przecinkiem. W tym drugim wypadku następne zdanie powinno się zasadniczo zaczynać małą literą, co jednak wielu osobom wydaje się dziwne i wolą one zaczynać wiersz wielką literą po przecinku, jak to bywa w poezji. Inne osoby z kolei zwyczaj ten krytykują.
    Formułę Z poważaniem piszemy tak, jak tu ją przytoczyłem, a więc z małym p. I to nawet, gdy bardzo kogoś poważamy.

    Mirosław Bańko

  • 3.04.2003

    squash

    Interesuje mnie pisownia i odmiana słowa squash. Squash to gra podobna do tenisa gra, w której zawodnicy odbijają piłkę o ścianę w szklanej (nie zawsze) klatce. Nie znalazłem tego słowa w żadnym ze słowników PWN.
    Z góry dziękuję za odp.
    Z tego wynika, że nie zaglądał Pan do Innego słownika języka polskiego PWN (2000), do Uniwersalnego słownika języka polskiego PWN (2003), do Wielkiego słownika ortograficznego PWN (2003) ani do Wielkiego słownika wyrazów obcych PWN (2003). Wszystkie one informują, że dopełniacz od squash brzmi squasha.

    Mirosław Bańko

  • 27.02.2003

    każdy i pośpieszny

    Która wersja jest poprawna: pospieszny czy pospieszny? Moja nauczycielka mówiła, że o ile można powiedzieć pośpieszny, o tyle taki zapis jest niepoprawny. Jak więc jest? Podobnie z wyrazami: każdy i każden.
    Pozdrawiam,
    Maciek
    Można powiedzieć pośpieszny i można napisać pośpieszny – jest to równie dobra pisownia, jak pospieszny. Natomiast z wyrazami każdy i każden jest inaczej – tylko pierwszy z nich ma status normy. Błędna forma każden nasuwa się przez analogię do formy żaden.

    Mirosław Bańko

  • 10.10.2002

    Oficjalny słownik polskiego scrabblisty

    1. Czy formy takie, jak robiłoś, robiłom, to wymysł scrabblistów, czy też ma to jakieś „głębsze” uzasadnienie?
    2. Dlaczego poprawnie jest huj i chuj, a z przymiotników tylko chujowy (według OSPS [Oficjalnego słownika polskiego scrabblisty – Red.])?
    3. Dlaczego w słowniku jest np. peugeot, a łada i wiele innych nie?
    Oficjalny słownika polskiego scrabblisty został wydany wspólnie przez Polską Federację Scrabble i PWN, a oparty jest na hasłach PWN-owskich słowników. Jeśli jest w nim peugeot, a nie ma łady, to pewnie dlatego, że nie było łady w słownikach, na podstawie których powstał. Federacja jednak, we współpracy z PWN, ciągle uzupełnia słownik, publikując na swoich stronach internetowych nowe listy słów dopuszczalnych w grze. Jeśli więc w którymś z późniejszych słowników PWN-owskich łada się znalazła, to musiała też trafić do uzupełnień słownika.
    Inaczej jest z formami odmiany wyrazów, za które Federacja ponosi odpowiedzialność sama, gdyż tworzyła je z nadmiarem dla potrzeb gry. Językoznawca o formach typu robiłoś, robiłom może powiedzieć, że są potencjalne, tzn. mogą być użyte, jeśli ktoś zechce (np. w poezji). Nie można powiedzieć, aby były to formy niepoprawne - są tylko nie używane, czy też ściślej: na ogół nie używane.
    Najbardziej kłopotliwa jest kwestia chuja i derywatów. Etymologicznie uzasadniona jest pisownia przez ch, ale ponieważ od osób używających tego słowa w piśmie trudno oczekiwać znajomości etymologii, słowniki (te, które w ogóle to słowo odnotowały) aprobują także pisownię przez h. Logicznie rzecz biorąc, tak samo powinno się traktować pochodny przymiotnik i przysłówek. Sam jednak nie jestem bez winy, gdyż w Innym słowniku języka polskiego pod moją redakcją te ostatnie podane są tylko w jednej formie, etymologicznie zasadnej. Ktoś mógłby to skomentować żartobliwie, że użycie przymiotnika chujowy jest widocznie świadectwem wyższej kompetencji językowej i dlatego od osób używających tego słowa w piśmie wymaga się, aby znały etymologię.

    Mirosław Bańko

  • 1.10.2002

    różności

    Dzień dobry,
    Bardzo proszę o wyjaśnienie, jaka jest to część mowy: niezadowolenie i niepalenie - czy to są rzeczowniki? Mam wątpliwości, ponieważ zadałabym pytanie: co robienie?, a nie: kto, co?
    Na czym polegała ostatnia „rewolucja” w zmianie pisowni nie z różnymi wyrazami?
    Załączam pozdrowienia,
    Iwona
    Słowa niezadowolenie, niepalenie itp. to rzeczowniki. Od dawna pisane są łącznie z nie-, więc żadna „rewolucja” ich nie dotknęła. Od kilku lat zaleca się natomiast łączną pisownię imiesłowów przymiotnikowych z nie-, bez względu na znaczenie, w jakim zostały użyte. Na przykład niepokonany to zarówno taki, którego nie sposób pokonać, jak i taki, którego dotychczas nie pokonano. W tym drugim znaczeniu obowiązywała dawniej pisownia rozdzielna, dziś słowniki namawiają do pisowni łącznej, ale rozdzielna jest wciąż dopuszczalna. Szczegóły znajdzie Pani w zasadach pisowni na naszych stronach internetowych.

    Mirosław Bańko

  • 3.09.2002

    plastik - plastyk, ilość - liczba

    Prawidłowa pisownia na określenie tworzyw sztucznych to plastik czy plastyk?
    Czy są jakieś zasady używania słów ilość i liczba? Czy mogą być używane dowolnie, czy też liczba oznacza rzeczy policzalne, a ilość niepoliczalne?
    Tworzywo to plastik lub plastyk. Obie nazwy są poprawne, ale druga jest dwuznaczna - oznacza także artystę.
    Słowa liczba i ilość nie powinny być używane zamiennie. Liczba dotyczy czegoś, co można policzyć, ilość - czegoś, czego się policzyć nie da. W praktyce czasem słyszy się ilość zamiast liczba, co jest uzasadnione wtedy, gdy chodzi o wielką liczbę jakichś rzeczy lub osób, np. „Ściany i podłogi zakryte były całkowicie wielką ilością dywanów” (J. Iwaszkiewicz, Matka Joanna od Aniołów). W innych sytuacjach lepiej przestrzegać różnicy między liczbą a ilością.

    Mirosław Bańko

 



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88