znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1 - 10 z 17 znalezionych

  • 30.10.2013

    Do diabła z przecinkiem!

    Szanowni Państwo,
    czy w krótkich zdaniach zawierających przekleństwa – np. „Co to do diabła jest?” – owe przekleństwa powinny być oddzielane przecinkami jako wtrącenia?
    Pozdrawiam
    Zacytuję fragment z Kieszonkowego słowniczka interpunkcyjnego Jerzego Podrackiego i Aliny Gałązki, z hasła do/u diabła, do/u diaska:
    Interpunkcja niejednolita. Wyrażenia te mogą być częścią zdania oddzieloną przecinkiem (przecinkami) lub występować jako samodzielne zdania zakończone wykrzyknikiem. Mogą tez nie być interpunkcyjnie wydzielane.
    Do diabła! Daj mi wreszcie spokój! Dlaczego, u diabła, tego nie rozumiesz? (...) Co ty tu u diabła robisz? Kim ty u diabła właściwie jesteś?

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 4.09.2012

    między X a Y

    Zasady przestankowania mówią o niestawianiu przecinka przed spójnikiem a w konstrukcji: między X a Y. W regule [376] mowa jest o dwóch rzeczach – co jednak gdy elementów jest więcej? Tytuł pracy Bogdana Walczaka z 1987 roku brzmi: Między snobizmem i modą, a potrzebami języka. Czy ten przecinek jest czymkolwiek uzasadniony i czy w opisie bibliograficznym można go dyskretnie pominąć?
    W tytule cytowanej książki konstrukcja między X a Y łączy dwa składniki: X-em jest snobizmem i modą, a Y-kiem potrzebami języka. W związku z tym przecinek jest tu zbyteczny i nawet jeśli wydrukowano go na stronie tytułowej, w odwołaniach do cytowanej pracy lepiej go pomijać.
    Ciekawe, że w internetowym katalogu Biblioteki Narodowej figuruje zapis:
    Między snobizmem i modą, a potrzebami języka czyli O wyrazach obcego pochodzenia w polszczyźnie
    odbiegający od normy językowej aż w trzech miejscach: po pierwsze zbyteczny jest przecinek przed a, po drugie brakuje przecinka przed czyli, po trzecie druga część tytułu powinna zaczynać się małym o (co innego na okładce i stronie tytułowej, gdzie względy graficzne mogą dyktować użycie wielkiej litery). Wygląda na to, że w zapisie katalogowym BN starano się dokładnie odwzorować to, co widać na stronie tytułowej. Nie jestem pewien, czy jest to zgodne z normą dotyczącą opisów bibliograficznych i katalogowych. W Edycji tekstów Wolańskiego czytamy (na s. 250): „Błędy w tytule zaznacza się wykrzyknikiem ujętym w nawiasy kwadratowe i umieszczonym po wyrazie z błędem”, ale sens takich zabiegów wobec przecinków wydaje mi się wątpliwy.
    Zajrzałem też do internetowego katalogu Biblioteki im. Jana Baudouina de Courtenay Wydziału Polonistyki UW. Ta sama książka została tu opisana inaczej, z trzech błędów został tylko jeden:
    Między snobizmem i modą a potrzebami języka czyli o wyrazach obcego pochodzenia w polszczyźnie

    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

  • 10.11.2010

    zbieg znaków interpunkcyjnych

    Szanowni Państwo,
    mam pytanie dotyczące cytatów kończących się wykrzyknikiem: czy po cudzysłowie zamykającym należy postawić jeszcze kropkę? Na przykład:
    1. Wykrzyczała szczęśliwa: „Świat jest piękny!”.
    2. „Świat – wykrzyczała szczęśliwa – jest piękny!”.
    3. „Świat jest piękny!” Była szczęśliwa.
    W przykładzie 1 i 2 cytat jest częścią zdania oznajmującego, ale w 3 występuje samodzielnie, więc kropki chyba być nie powinno?
    Łączę pozdrowienia
    T. Orłowski
    Interpunkcja w Pana przykładach jest poprawna. W szczególności samodzielne zdanie oznajmujące zakończone wykrzyknikiem, pytajnikiem lub wielokropkiem, a następnie ujęte w cudzysłów nie wymaga postawienia po nim kropki. Praktyka ta wydaje mi się nielogiczna (wolałbym, aby każde zdanie miało w piśmie jakiś znak końca), ale nie namawiam do jej kontestowania. Proszę tylko zwrócić uwagę, że niesamodzielne zdanie zakończone wykrzyknikiem, pytajnikiem lub wielokropkiem, a następnie ujęte w cudzysłów powinno być czymś zakończone, w szczególności kropką albo innym wykrzyknikiem, pytajnikiem lub wielokropkiem, np.:
    Czy krzyknęła: „Świat jest piękny!”? Nie, krzyknęła: „Świat jest po prostu cudowny!”!
    W powyższym przykładzie wykrzyknik wewnątrz cudzysłowu wyraża emocję osoby krzyczącej, a wykrzyknik na zewnątrz cudzysłowu wyraża emocję narratora.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 9.05.2010

    kropka po wykrzykniku

    Witam serdecznie.
    Czy w przypadku, kiedy na końcu zdania podajemy tytuł, który z kolei zakończony jest wykrzyknikiem, stawiamy jeszcze po nim kropkę? Chodzi mi oczywiście o sytuację, kiedy owego tytułu nie wyróżniamy cudzysłowem, tylko pogrubieniem bądź kursywą. Na przykład:
    Jest to nawiązanie do kultowego Sid Meier’s Pirates!.
    Trochę ta kropka po wykrzykniku wygląda dziwnie...
    Dziękuję i pozdrawiam.
    Anna
    Zgadzam się z Panią, że dziwnie ta kropka wygląda. Nie stawiajmy jej.
    Kropka jest najsłabszym spośród znaków zamykających zdanie i w kolizji z innym takim znakiem – pytajnikiem, wykrzyknikiem lub wielokropkiem – zawsze musi ustąpić. One natomiast tolerują się nawzajem, z czego niektórzy poeci uczynili manierę, łącząc je ze sobą na końcu zdania w wymyślne ciągi.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 27.04.2010

    skrót i cudzysłów

    Dzień dobry,
    jak traktować kropkę zbiegającą się z cudzysłowem, gdy kropka nie tylko kończy zdanie, ale jest też zakończeniem skrótu? Na przykład:
    1. Wpisz następującą wartość: „1 kwietnia 1983 r.”
    2. Wpisz następującą wartość: „1 kwietnia 1983 r”.
    3. Wpisz następującą wartość: „1 kwietnia 1983 r.”.
    Trzecia opcja chyba odpada, ale nie potrafię się zdecydować na pierwszą lub drugą.
    Pozdrawiam,
    Jarek Hirny
    Nie znalazłem w zasadach pisowni nic o sytuacji dokładnie takiej, jak opisana. W par. [448] (98.D.2) Wielkiego słownika ortograficznego PWN przytoczono przykład analogiczny, z pytajnikiem, cudzysłowem i kropką w tej kolejności, jeśli więc analogia jest dopuszczalna, to z podanych przez Pana przykładów należałoby wybrać trzeci. Adam Wolański w Edycji tekstów (PWN, 2008, s. 191) informuje wprawdzie, że jeśli w cudzysłów ujęte jest samodzielne zdanie zakończone – przed cudzysłowem zamykającym – pytajnikiem, wykrzyknikiem, wielokropkiem lub kombinacją tych znaków, to po cudzysłowie kropki się już nie umieszcza. Z podanego przez niego przykładu widać jednak, że ten komentarz odnosi się do innych zdań niż wymienione w Pana pytaniu, np. takich:
    „Należy wpisać datę: 1 kwietnia 1983 r.”

    Mirosław Bańko, PWN

  • 26.06.2009

    Jeszcze o zbiegu znaków interpunkcyjnych

    Omawiana już była wielokrotnie kwestia zbiegu znaków interpunkcyjnych, kropki i cudzysłowu, np. w zdaniu:
    On powiedział: „Ale brzydka pogoda!”.
    Zastanawiam się, jak wyglądałby ten zapis, gdyby taka fraza w cudzysłowie z jakiś względów była zapisana kursywą (choćby ze względu na przyjęte w danym wydawnictwie rozwiązania jako cytat, wyrażenie obcojęzyczne zakończone wykrzyknikiem czy tytuł zakończony wykrzyknikiem). Czy można jednak po wykrzykniku w takiej sytuacji postawić kropkę?
    Zarówno po wykrzykniku, jak i po pytajniku, które przynależą do składanego kursywą tytułu, można postawić kropkę, por.
    Na kolejnych zajęciach czytaliśmy rozmowę z Zygmuntem Baumanem pt. Co znaczy dzisiaj być sobą?.
    Oba znaki – oprócz waloru ekspresywnego – są także obowiązkowym składnikiem nazwy własnej, jaką jest tytuł. Dziwnie zatem wyglądałoby zdanie, które kończy się elementem graficznym tytułu. Gorsza sytuacja zaistnieje wówczas, gdy taki tytuł będzie się kończył wielokropkiem (np. Daremne żale, próżny trud...). Wówczas już nie możemy postawić kropki zamykającej całe zdanie, gdyż powstanie czterokropek. Widać zatem, że niemożliwe jest jednakowe podejście do wszystkich znaków innych niż kropka, które mogą kończyć wypowiedzenie.
    Nieco inny status mają przytaczane (cytowane) wypowiedzi pisemne i ustne (w tym przypadku nie mówimy o dialogach literackich). Konstrukcja typu:
    Krzyknęła: C'est la vie, mon chérie!.
    może budzić wątpliwości poprawnościowe. Mamy wówczas dwa wyjścia. Albo pomijamy kropkę zamykającą całą konstrukcję (choć – moim zdaniem – nie do końca ma tu zastosowanie zasada mówiąca, że gdy dochodzi do zbiegu wykrzyknika, pytajnika lub wielokropka oraz samej kropki, to wówczas kropkę tę pomijamy), albo tak przeredagowujemy tekst, by nie doszło do zbiegu kłopotliwych znaków przestankowych na końcu całego zdania.

    Adam Wolański

  • 6.01.2009

    zbieg znaków interpunkcyjnych

    Czy można postawić przecinek po wykrzykniku lub pytajniku, jeśli występuje on w środku zdania?
    Szkoda, że nie przytoczył Pan zdania, w którym do takiego zbiegu owych znaków interpunkcyjnych miałoby (mogłoby?) dojść. Zasadniczo pytajnik zastępuje znaki interpunkcyjne oddzielające, co oznacza, że gdyby miało dojść do takiego zbiegu znaków, pytajnik pozostawiamy, a przecinek, średnik i kropkę pomijamy, np.
    Gdzie pałasz? gdzie pałasz? (S. Żeromski)
    O Sienkiewiczu? słowami Sienkiewicza? (A. Nowaczyński)
    Pytania te, wywodzące się z rzymskiej retoryki Kwintyliana, tworzą następujący schemat: kto? co? kiedy? gdzie? dlaczego? jak? (J. Maziarski)
    W pierwszych dwóch przypadkach pytajniki zastąpiły znak przecinka (świadczy o tym mała litera po pytajniku), a w przykładzie trzecim znaki zapytania zastąpiły kolejnych pięć przecinków oraz kropkę zamykającą całe zdanie.
    Podobnie rzecz ma się z wykrzyknikiem, por. „Dzieci! proszę o ciszę!”. Oczywiście można sobie też wyobrazić sytuację, w której w zdaniu wymieniane są tytuły jakichś publikacji, które to tytuły kończą się wykrzyknikiem bądź pytajnikiem. Wówczas znaki te stanowią element składowy tytułu, a kolejne tytuły, by zaznaczyć ich samodzielność, oddzielamy przecinkami, por. „Nie znał autorów następujących publikacji: Mój syn mordercą?, Kocham i cierpię!, Noce i dnie”.

    Adam Wolański

  • 26.03.2008

    jeszcze o zbiegu kropki i cudzysłowu

    Witam, jeszcze raz o problemie zbiegu znaków interpunkcyjnych. Proszę o wyraźne rozstrzygnięcie, czy jeśli cytat funkcjonuje jako samodzielne zdanie (bez jakiegokolwiek wprowadzenia typu „Powiedział:”) kończące się wykrzyknikiem, to czy po cudzysłowie stawiamy kropkę? Na przykład: „Ala była zdenerwowana. «Mam tego dosyć!»”.
    Jeśli tekst ujęty w cudzysłów stanowi samodzielne zdanie zakończone pytajnikiem, wykrzyknikiem, wielokropkiem lub kombinacją tych znaków, to po cudzysłowie zamykającym nie stawia się dodatkowo kropki. Dotyczy to zarówno cytatów w utworach niebeletrystycznych, jak i monologów pomyślanych bohatera w prozie powieściowej, które zwyczajowo składa się w cudzysłowie. Gdybyśmy cytaty bądź monologi pomyślane składali kursywą (wówczas bez cudzysłowów), co czasami zdarza się w praktyce edytorskiej, nie byłoby wątpliwości co do tego, że po pytajniku, wykrzykniku czy też wielokropku nie następuje kropka, por.:
    Ala była zdenerwowana. „Mam tego dosyć!” Pobiegła prosto do domu.
    Ala była zdenerwowana. Mam tego dosyć! Pobiegła prosto do domu.

    Adam Wolański

  • 5.03.2008

    zbieg kropki i cudzysłowu

    Szanowni Państwo!
    Czy kiedy całe zdanie (lub kilka zdań) znajduje się w cudzysłowie i kończy wykrzyknikiem, pytajnikiem lub wielokropkiem, po zamknięciu cudzysłowu należy stawiać kropkę? Nie chodzi o przypadki typu:
    On powiedział: „Ale brzydka pogoda!”.
    bo tu kropka zamyka zdanie rozpoczynające się przed cudzysłowem, lecz o takie, gdy cudzysłowem wydzielona jest całość, np.: „Ta pogoda jest obrzydliwa!” – i tu kropka czy nie? Tak na chłopski rozum ta kropka nie ma czego zamykać...
    Jeśli cytat stanowi samodzielne zdanie zakończone w oryginale pytajnikiem, wykrzyknikiem, wielokropkiem lub kombinacją tych znaków, to po cudzysłowie kropki się nie stawia, np.:
    „Kochać się wzajemnie znaczy wzajemnie być pewnym siebie! Gdzież byłoby miejsce na podejrzenia zdrady i zazdrości?!”
    Kropkę – umieszczoną po cudzysłowie zamykającym – stawia się wówczas, gdy cytowane zdanie kończy się kropką w wersji oryginalnej tekstu, np.:
    Dla Steina romantyzm jest warunkiem istnienia. „Człowiek, który się rodzi, wpada w marzenie, jak się wpada do morza”. Marlow, myśląc o Steinie, dochodzi do wniosku, że kto jak kto, ale on umiał iść pewnym krokiem za swym marzeniem.

    Adam Wolański

  • 5.07.2007

    Jak zacząć (list) i jak skończyć

    Mam wątpliwości, czy po postawieniu przecinka piszemy wielką literą czy małą. Oto konkretny przykład:
    Szanowny Panie Dyrektorze,
    W załączeniu przesyłam Panu...
    Mój szef czasami nie stawia przecinka po słowie dyrektorze, a czasami stawia. Niezależnie od tego, zawsze każe pisać wielką literę od nowego zdania. Co robić, proszę o poradę. Jak zwrócić szefowi uwagę. Ja wiem, że po przecinku winna być mała litera.
    Z poważaniem,
    Hanna Klimek
    Przecinek i wielka litera po nim trochę się kłócą. Zgodnie z zasadami interpunkcji, jeśli je respektować bezwzględnie, słowa w załączeniu przesyłam w Pani przykładzie powinny się zaczynać od małej litery. Jednak w poezji wolno zaczynać wersy wielką literą, nawet po przecinku, co dowodzi, że szczególne okoliczności każą czasem odstąpić od zasad pisowni. O ile wiem, użycie wielkiej litery po formule otwierającej list i zakończonej przecinkiem nie zostało unormowane w przepisach, więc piszący postępują różnie. Problem rozwiązałoby zamykanie pierwszego wersu wykrzyknikiem, ale w oficjalnej korespondencji znak ten jest odbierany jako zbyt emocjonalny i dlatego wolimy przecinek.
    To samo zresztą dotyczy zakończenia listu. Po słowach Z poważaniem postawiła Pani przecinek, najwyraźniej w poczuciu, że jakiś znak się tam powinien znaleźć. Znawcy zwyczajów korespondencyjnych twierdzą, że tradycyjnie przecinka w tym miejscu nie powinno być, ale i ta kwestia nie została uregulowana w przepisach. Niektórzy stawiają więc myślnik – na końcu przedostatniego wersu lub (jak w naszej poradni) na początku ostatniego.

    Mirosław Bańko, PWN

 



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88