znajdź słowa:  w kategorii:  jak szukać? nazapki

Lista odpowiedzi

RSS - poradnia Zasubskrybuj nowości przez RSS (co to jest?)

wpisy 1 - 4 z 4 znalezionych

  • 20.06.2013

    nie po fi-, nie przed -li

    Jakie jest uzasadnienie zalecenia, aby nie przenosić wyrazu po początkowej sylabie fi- ani przed końcową sylabą -li? (Zob. A. Wolański, Edycja tekstów, s. 25).
    Zalecenie dotyczące nieprzenoszenia sylaby -li to relikt z czasów ręcznego składu tekstów. Zalecenie to ma jednakowoż swoje funkcjonalne uzasadnienie i dziś. Kiedyś obostrzenia co do nieprzenoszenia pewnych sylab do następnego wiersza miały dużo szerszy zakres. Przytacza te zalecenia, a zarazem wyjaśnia powód ich stosowania, m.in. Roman Mathia w Podręczniku dla składaczy ręcznych z 1923 roku. Pisze on: „(...) nie należy również przenosić do drugiego wiersza sylab, składających się z dwóch liter i to cienkich, jak li, fi, i t. p., lub z jednej cienkiej a drugiej nieco grubszej: ła, ja, ki i t. p., gdyż widocznem jest, że litera cienka zajmie tyle miejsca, co i dywiz, a na drugą literę zawsze jeszcze znajdzie się w poprzednim wierszu miejsce”. Widać zatem, że chodziło o swego rodzaju „ekonomiczność” i zwartość składu, a zarazem o wygodę czytelnika. Wiadomo bowiem, że dzielenie słów spowalnia lekturę i jeśli można go uniknąć, to wówczas tekst jest bardziej przyjazny dla odbiorcy.
    Z kolei zalecenie tyczące się niepozostawiania na końcu wiersza samotnej sylaby fi ma rodowód jak najbardziej współczesny i wiąże się z dość powszechnym stosowaniem w składzie komputerowym ligatur. Ponieważ oko niewprawnego czytelnika (w szczególności młodego) może niewłaściwie interpretować litery wchodzące w skład ligatury, chodzi o to, by ukazać większą część wyrazu (lub cały wyraz), co pozwoli mu łatwiej zaktualizować postrzegane w toku lektury słowo.

    Adam Wolański

  • 12.10.2009

    chrześ-ci-jań-ski

    Witam!
    Mam kilka pytań:
    1. Czy poniższe zdanie jest poprawnie napisane: „Poziom śmiertelności niemowląt zwiększył się”?
    2. Czy wyraz chrześ-cijański jest poprawnie podzielony?
    Z góry dziękuję .
    Ad 1. Zdanie jest poprawnie zapisane, ale niezgrabnie zbudowane: lepiej brzmiałoby w szyku „Poziom śmiertelności niemowląt się zwiększył”.
    Ad 2. Podział słowa chrześcijański w piśmie ma związek z jego wymową. Jeśli wymawia je Pani czterosylabowo, to podany podział jest poprawny, a jeśli trzysylabowo, to nie, bo znak dzielenia wypadałby w środku sylaby. Ze słowników poprawnej polszczyzny PWN wynika, że wymowa czterosylabowa jest tu wzorcowa, a trzysylabowa, uproszczona ledwo dopuszczalna. Spotkałem się jednak z opinią językoznawców, którzy wymowę czterosylabową tego słowa uważają za nienaturalną, wręcz hiperpoprawną.
    O tym, jak słowo to jest dziś wymawiane, mogłyby powiedzieć badania fonetyczne. O tym, jak było wymawiane dawniej, mówią nam wiersze, których poeci pilnowali równej liczby sylab w poszczególnych wersach. Zamiast przymiotnika chrześcijański proponuję przyjrzeć się dopełniaczowi chrześcijan, co nie zmienia istoty rzeczy, a jedynie pytanie każe teraz postawić inaczej: czy słowo to ma trzy sylaby, czy dwie (podobnie jak słowo sześcian)?
    Przeczytajmy najpierw – koniecznie na głos – następujący fragment Giaura, pokazujący, że przynajmniej dla Mickiewicza słowo chrześcijan miało trzy sylaby:
    Głupiec niewdzięczny! bo jeżeli rana,
    Jeśli śmierć ręką chrześcijan zadana (...).
    Przeczytajmy też dużo późniejszy fragment poezji Micińskiego, ilustrujący dla odmiany wymowę dwusylabową:
    Tu gwałtowników przyzywam zastępy –-
    (...)
    tu ciała chrześcijan rozrywają sępy (...).
    Skąpy jest ten materiał dowodowy, sugeruje jednak, że nie tylko dziś wymowa interesującego Panią słowa jest rozchwiana, ale i dawniej tak było.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 25.10.2006

    pisownia spółgłosek miękkich

    Witam serdecznie!
    Czy istnieją jakieś zasady pisowni spółgłosek miękkich? Jak wyjaśnić dziecku, kiedy piszemy spółgłoskę miękką, a kiedy zmiękczamy spółgłoskę przez i?
    Z góry dziękuję za pomoc.
    Najpierw trzeba policzyć sylaby, co na ogół każdemu, nawet dziecku, przychodzi bez trudu. Następnie należy sprawdzić, czy liczba liter sylabicznych w zapisie słowa jest zgodna z policzoną wcześniej liczbą sylab. Kluczowa jest tutaj litera i. Na końcu wyrazu, a także w środku wyrazu przed literą spółgłoskową lub półsamogłoskową jest ona ośrodkiem sylaby (np. obcęgi, kino, kij), natomiast przed literą samogłoskową jest tylko znakiem zmiękczenia poprzedniej głoski (np. ciasto, siostra, ziewać). Wyjątki od tej zasady są nieliczne, dotyczą nazw obcego pochodzenia, np. Rio Grande, wymawiane z początkowym [rijo].
    Powyższe, praktyczne wskazówki powinny ustrzec nas (i nasze dzieci) przed błędami typu dwa końe lub jeden koni.

    Mirosław Bańko, PWN

  • 14.06.2002

    dzielenie wyrazów

    Czy mogliby mi Państwo wyjaśnić, jakimi kryteriami kierowali się twórcy Słownika ortograficznego PWN (pod red. prof. Polańskiego, dzielenie wyrazów Marek Łaziński, rok 2002) przy dzieleniu następujących słów: odes-sać, ale już wy-ssać (s. 877), po-ssać (s. 585)? Podobne wrażenie niejasności odnoszę przy dzieleniu przedrostka anty- (w którym – domyślam się – wyodrębniono stare greckie zaprzeczenie a(n), wikłając dotychczasowe kryteria dzielenia), np. an-tyciało.

    Z poważaniem i podziękowaniem
    Edward Niespodziewany
    Szanowny Panie,
    Podział odes-sać nie ma uzasadnienia, por. punkt 54.8.2 we wstępie do słownika. Jedyne, co mogę o tym napisać, to przyznać się do przeoczenia, które zostanie poprawione w nastepnym wydaniu słownika. Należy dzielić ode-ssać tak jak wy-ssać. Kropka postawiona między an i ty w anty nie znaczy oczywiście, że podział an-tyciało ma być lepszy niż anty-ciało. W uwagach wstępnych do części słownikowej zaznaczylismy, że pomijamy miejsca podziału oczywiste, czyli granicę dwóch sylab, z których pierwsza kończy sie samogłoską, a druga zaczyna od pojedynczej spółgłoski (Uwagi wstępne do części słownikowej, Dzielenie wyrazów, punkt 4). Kropka między n i t ma wskazywać inne możliwe miejsce podziału i zabezpieczyć czytelnika przed podziałem a-ntyciało, ponieważ żaden polski wyraz nie zaczyna się od grupy nt (Zasady pisowni, punkt 54.3 b, Uwagi wstępne do części słownikowej, Dzielenie wyrazów, punkt 3). Z tych samych przyczyn podzieliliśmy hasło antycieplny tylko między n i t oraz l i n.

    Marek Łaziński, Uniwersytet Warszawski

 



Copyright © 1997-2014 Wydawnictwo Naukowe PWN SA
infolinia: 0 801 33 33 88